Thứ sáu, 17/05/2019 | 10:39

Chiến tranh hóa học ở Việt Nam - Bài 2: Chiến dịch Ranch Hand

Ngày 1-1-1962

Mục đích khai quang

New York Times cho biết: Mỹ sẽ áp dụng chiến thuật phun rải chất hóa học độc có tác dụng làm rụng lá cây, làm cho du kích Cộng sản không có nơi ẩn náu và cắt đứt nguồn tiếp tế của họ. Mục đích của Mỹ rất rõ ràng, khi mà quân đội Mỹ-Việt Nam Cộng hòa (VNCH) không còn kiểm soát nổi địa phương nào đó nữa thì phải phá hủy toàn bộ mùa màng để làm cho dân chúng đói khổ, buộc phải quỳ gối đầu hàng.

Ngày 2-1-1962

Giác thư của Bộ trưởng Quốc phòng (McNamara) trình Tổng thống Kennedy.

Chủ đề: Hoạt động chất làm rụng lá ở Việt Nam.

Chương trình hoạt động khai quang rụng lá tại Việt Nam. Các hoạt động khai quang được bắt đầu với việc xóa bỏ thảm thực vật dọc các tuyến đường giao thông chính và sau đó là phá hủy hoa mầu. Các hoạt động khai quang được đề xuất trong chiến khu D và khu vực biên giới không được thực hiện cho tới thời điểm này. Một kế hoạch cụ thể nhằm loại bỏ thảm thực vật dọc các tuyến đường trọng điểm đã được phát triển bởi CINCPAC. Hoạt động sử dụng chất khai quang hạn chế ban đầu nhằm cung cấp một cơ hội để đánh giá sự thành công của nó và do đó xác định tính hợp lý của hoạt động khai quang trong tương lai.

Ngày 7-1-1962

Các máy bay Fairchild C.123 đã đến căn cứ không quân Clark Philippines từ ngày 6-12-1961. Tại đó, chúng phải bí mật chờ giải quyết thủ tục ngoại giao để bay vào Việt Nam. Vào lúc 22h30 ngày 7-1-1962, 3 trong số 6 máy bay đã được phép bay đến Tân Sơn Nhất, Nam Việt Nam. 3 máy bay này là bước khởi đầu cho việc ra đời của Phi đoàn 12 đặc nhiệm. Kể từ ngày này, sân bay Tân Sơn Nhất trở thành nơi cất, hạ cánh của máy bay khai quang UC.123-tức máy bay C.123 có lắp đặt các thiết bị phun rải và thùng chứa 1.000 ga long (1 ga long=3,785l) chất diệt cỏ. Sân bay Tân Sơn Nhất còn là một trong những khu vực tồn trữ ngoài trời hàng chục ngàn phuy chất diệt cỏ dung tích 55 ga long.

Ngày 8-1-1962

Chuyến hàng đầu tiên

Chuyến tầu hàng đầu tiên chở chất diệt cỏ chiến thuật đến cảng Sài Gòn. Từ đây, chúng được vận chuyển về phi trường khai quang Tân Sơn Nhất.

Ngày 10-1-1962

Khởi sự chiến dịch Ranch Hand.

Ngày bắt đầu chiến dịch Ranch Hand, khoảng 220 ga long chất diệt cỏ quân sự màu tím đã phun rải lên một mục tiêu phía bắc quốc lộ 15 tiếp giáp với một khu vực rộng lớn mà máy bay C.47 của Không quân VNCH đã phun rải chất hồng vào ngày 29- 12-1961. Hiệu quả được đánh giá là thấp, chất tím có thể gây chết người.

Lưu ý: Hơn một thập kỷ trước người Pháp đã hủy hoại thảm thực vật hai bên lề đường này bằng tay (phát quang sang hai bên đường 50m và đốt sau đó) trong một nỗ lực không thành công để ngăn chặn các cuộc phục kích đoàn xe quân sự của họ.

Ngày 12-1-1962

Thể thức lựa chọn mục tiêu khai quang

Không quân Hoa Kỳ khởi sự chiến dịch Ranch Hand nhằm phát lộ những con đường và những lối mòn được Việt Cộng sử dụng.

Mục tiêu khai quang được chọn lựa theo yêu cầu của Tỉnh trưởng, Tư lệnh hành quân Mỹ hoặc một Tư lệnh của quân lực VNCH và được bố trí nhân lực từ cấp quận, tỉnh tới Bộ Tổng tham mưu MACV và Tòa Đại sứ theo các thể thức được nêu trong hướng dẫn 521-1 của MACV về các chiến dịch dùng chất diệt cỏ quân sự. Các dự án của chương trình đã được thông qua trong tóm tắt cuối cùng tại một buổi họp phối hợp do Bộ Tổng tham mưu triệu tập có nhân viên MACV-J3 (khối hóa học) và các sỹ quan sư đoàn tới dự.

Việc chấp thuận tiến hành các chiến dịch sử dụng chất diệt cỏ ở Nam Việt Nam nhằm mục đích bảo đảm tối đa hiệu quả của chất độc lên các mục tiêu đã chọn. Các chiến dịch sử dụng chất diệt cỏ quân sự được phê chuẩn theo 2 cách: Thông thường một hay nhiều mục tiêu trong khu vực được phê chuẩn phun rải chất diệt cỏ hoặc chất làm rụng lá phá hủy mùa màng và trong các chuyến bay riêng biệt được gọi là các phi xuất do không quân Hoa Kỳ tiến hành trong chiến dịch Ranch Hand trên cơ sở ưu tiên. Tất cả các nhiệm vụ tiến hành với các mục tiêu phải được soạn thảo thành kế hoạch. Kế hoạch sử dụng chất khai quang được phê chuẩn trong vòng 6 tháng, kế hoạch 2R-phá hủy hoa mầu 12 tháng. Cả hai có thể kéo dài hơn 6 tháng. Các trường hợp khác, khi thấy cần thiết sẽ có các phê duyệt riêng biệt. Quá trình phê chuẩn cũng giống như các trường hợp khác, theo yêu cầu của cả chính quyền Nam Việt Nam và Mỹ ở một tỉnh.

Ngày 13-1-1962

3 chiếc C.123 chính thức bắt đầu chiến dịch Ranch Hand phun rải chất diệt cỏ chiến thuật tại Nam Việt Nam.

Ngày 20-25/1/1962

Đánh giá kết quả khai quang quốc lộ 15

Họp UB-202 tại P3 Tổng tham mưu/quân lực VNCH có đại diện MAAG và Sư đoàn 2 Không quân Hoa Kỳ tới dự để thảo luận về: Tác dụng của hóa chất đối với mục tiêu đã phun rải chất khai quang quốc lộ 15 (Biên Hòa-Vũng Tầu); vấn đề kỹ thuật, thời tiết, hướng gió đã gây ảnh hưởng của hóa chất với những vùng kế cận mục tiêu đã phun hóa chất; ấn định việc trắc nghiệm trên quốc lộ 1 và thiết lộ xuyên Việt mỗi nơi một khu vực khoảng 100 dặm.

Một phái đoàn gồm Trưởng phòng 3/TTM, Trưởng phòng 5/TTM, 1 sỹ quan P2/TTM, 1 sỹ quan P3/TTM và 1 sỹ quan TTTN&PTKNTC đi thám sát bằng đường bộ dọc quốc lộ 15 để xem xét kết quả khai quang, khởi hành lúc 8h ngày 22-1. Bộ Tư lệnh hành quân trình bản đề nghị và phóng đồ về công tác 202 của khu chiến thuật 11, 12, 23 và 2 truyền đơn của vc. Tư văn của Nha thông tin lưu ý UB.202 về luận điệu tuyên truyền xuyên tạc của vc và phản ứng của dân chúng có đất đai hoa mầu bị nhiễm hóa chất khai quang.

Ngày 29-1-1962

Công tác 2R Biên Hòa-Vũng tầu

Văn thư của Đồng Lý Văn phòng Bộ Quốc phòng VNCH Trần Hữu Đức gửi Trung tướng Lionel c. McGarr. Trưởng Phái bộ MAAG VN: Tôi đã được Bộ TTM/QLVNCH thông báo rằng một thỏa thuận là cần thiết liên quan đến việc thực hiện các nhiệm vụ công tác 2R (phá hủy hoa mầu VC) sau giai đoạn hoạt động của công tác 20T (khai quang rụng lá) tiến hành dọc theo quốc lộ 15 nối Biên Hòa-Vũng Tầu kết thúc. Tôi muốn thông báo cho Ngài rằng, chính phủ VNCH yêu cầu một hoạt động như là một phương tiện loại bỏ tất cả các loại cây lương thực cho vc. Hướng dẫn được trao cho Bộ Tham mưu không quân/QLVNCH để tránh tổn thất có thể xẩy ra với các loại cây trồng của dân chúng và cũng để ngăn chặn các rắc rối về chính trị, tâm lý.

Tỷ lệ tối ưu 2,4-D và 2,4,5-T trong chất da cam

Tháng 1-1962, Không quân Hoa Kỳ bắt đầu giai đoạn thực hành Chương trình khai quang ở Việt Nam sử dụng chất đỏ tía (tím). Sau đó vào cuối năm, một nhóm nghiên cứu đã kết luận rằng, với tỷ lệ hỗn hợp 50/50 hai chất 2,4-D và 2,4,5-T thì chất diệt cỏ có hiệu quả nhất-chất da cam.

Các quy định chính thức của 2,4-D và 2,4,5-T đã được quân đội soạn ra và công bố. Những quy định đó đã xác lập những đặc tính về thiết kế và cụ thể của hỗn hợp 2,4-D và 2,4,5-T mà chính phủ yêu cầu. Những quy định như vậy cũng được sử dụng sau này làm cho cơ sở của việc mua sắm của quân đội Chính phủ đã cung cấp cho các nhà sản xuất những bản sao các quy định và đã tích hợp vào trong các hợp đồng chất da cam của các nhà sản xuất.

Chính phủ cũng đã quy định một cách nghiêm ngặt ký hiệu đánh dấu được ghi trên thùng phuy đựng chất diệt cỏ của các nhà sản xuất. Tên của chất diệt cỏ tương ứng với vòng sơn màu rộng 3 inch (2,54cmX3) mà Chính phủ yêu cầu thể hiện bên ngoài các thùng chứa chất diệt cỏ trong đó; dung tích của thùng là 55 ga-long. Ngoài vòng sơn màu, Chính phủ nghiêm cấm các nhà sản xuất không được ghi bất cứ câu, chữ, ký hiệu hoặc hình thức nhận dạng nào khác trên thùng chứa.

Ngày 2-2-1962

Thành lập Bộ Tư lệnh Viện trợ quân sự Hoa Kỳ tại Việt Nam (MACV).

Tổng thống Mỹ John F. Kennedy ký sắc lệnh chính thức thành lập MACV. Bộ Tư lệnh Viện trợ quân sự tại Việt Nam đặt dưới sự chỉ huy của Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương (CINPAC), có sở chỉ huy tại Hawaii chứ không phải trực tiếp dưới quyền chỉ huy của Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân ở Washington. MACV chịu trách nhiệm về mọi mặt hoạt động của Mỹ ở Việt Nam thay thế cho Phái bộ Cố vấn và Viện trợ trước đây, tức là tiếp tục đảm nhiệm vai trò cố vấn cho quân đội chính quyền Sài Gòn và trực tiếp chỉ huy quân Mỹ ở Việt Nam bao gồm: Tập đoàn Không quân số VII còn gọi là Đệ thất Không lực Hoa Kỳ, lực lượng thủy bộ III (Thủy quân lục chiến), lực lượng đặc nhiệm V, lực lượng Dã chiến I và II, Quân đoàn 24 và nhiều lực lượng hỗn hợp theo các chương trình bình định. Trong thành phần của MACV có đầy đủ các khối, ngành như: Tham mưu, Tác chiến, Hậu cần, Quân báo, Quân y, Pháo binh, Công binh, Hóa học.

Khối hóa học có nhiệm vụ:

- Đề xuất các khuyến nghị về phun rải chất diệt cỏ chiến thuật cho Bộ chỉ huy Đệ nhất Không lực Hoa Kỳ.

- Giám sát Phi đoàn 12 Biệt động làm nhiệm vụ phun rải chất diệt cỏ chiến thuật.

- Làm chức năng cố vấn cho ngành Hóa học QLVNCH.

- Phát triển, đề xuất kế hoạch và tổ chức bộ máy cho các cuộc hành quân có sử dụng vũ khí hóa học tại Nam Việt Nam.

Giác thư của Bộ trưởng Quốc phòng McNamara gửi Tổng thống Kennedy.

Washington ngày 2-2-1962.

Chủ đề: Hoạt động khai quang tại Việt Nam

Ngày 3-1-1962, Tổng thống đã cho phép bắt đầu hoạt động khai quang thử nghiệm có giới hạn tại Việt Nam. Các hoạt động khai quang tiến hành từ 13-16/6/1962 dọc đường 15 nối liền Sài Gòn-Vũng Tầu (32Km). Ba tuần sau một số phân đoạn ngắn trong đoạn bị phun rải lần trước được phun lại một lần nữa. Đánh giá kết luận của cả hai lần thử nghiệm này có thể được thực hiện chỉ sau khi những ảnh hưởng của lần phun rải thứ 2 được quan sát thấy.

Chính phủ VNCH đã đồng khởi tiến hành một chiến dịch tuyên truyền trong khu vực thử nghiệm. Đến nay đã không có phản ứng bất lợi nào ở Nam Việt Nam về hoạt động khai quang. Phản ánh của các nước không cộng sản là tương đối nhẹ. Ngày 21-1- 1962, Đài Phát thanh Moscow cáo buộc Mỹ-Diệm sử dụng vũ khí hóa học để phá hủy lương thực, thực phẩm ở Nam Việt Nam. Đài Phát thanh Bắc Kinh cũng đề cập đến chủ đề này vào ngày 13-1-1962. Liên tiếp trong các ngày 19 và 24-1-1962, Đài Phát thanh Hà Nội nhấn mạnh sự tàn phá tài nguyên thiên nhiên và các loại cây trồng bằng cách phun hóa học chất độc hại. Trước đó ngày 6-11-1961, Đài Phát thanh Hà Nội đã cáo buộc Mỹ sử dụng vũ khí hóa học chống lại nhân dân Việt Nam.

Sự đa dạng của các thảm thực vật tìm thấy ở Việt Nam bao gồm các loài không bao giờ chịu tác động bởi chất diệt cỏ (tre, luồng, cây thông...). Chúng tôi kiểm tra tất cả các thảm thực vật cũng như hiệu quả của kỹ thuật làm rụng lá trong từng trường hợp cụ thể, trước khi tiếp tục với một chương trình quy mô, rộng lớn hơn.

Tư lệnh Thái Bình Dương và Trưởng Phái bộ MAAG tại Việt Nam đề nghị mở rộng chương trình thử nghiệm bao gồm 6 mục tiêu bổ sung. Các mục tiêu được thể hiện trên bản đồ đính kèm:

1. Đường từ biển tới căn cứ tại Bình Hưng, dài 6,4 km. Thảm thực vật ở đây là rừng ngập mặn.

2. Vành đai sân bay Biên Hòa. Thảm thực vật gồm cây, bụi, rừng cỏ, tre và gỗ mềm

3. Vành đai sân bay Nhân Cơ (tỉnh Quảng Đức nay là Đắk Nông). Thảm thực vật ở đây là rừng rậm thường niên xanh, lá rộng.

4. Vành đai kho đạn Thành Tuy Hạ. Thảm thực vật cây bụi, cỏ nhiệt đới.

5. Phân đoạn (15km) quốc lộ 15. Thảm thực vật cây bụi, cây cọ và cây gỗ phân tán.

6. Phân đoạn 12 km quốc lộ 14. Thảm thực vật rừng nhiệt đới thường niên xanh.

Khuyến nghị chương trình thử nghiệm này được sự đồng thuận của Bộ Ngoại giao.

Ngày 2-2-1962

Máy bay khai quang đầu tiên C.123 gặp tai nạn tại Việt Nam

Phi hành đoàn Ranch Hand gồm Đội trưởng Fergus C. Groves, Đội phó Robert D. Larson và nhân viên trung sỹ thiệt mạng trong một chuyến bay huấn luyện trên chiếc phi cơ vận tải C.123.

Ngày 3-2-1962

Một máy phun hóa chất Buffalo Turbine và chất diệt cỏ đã được Khu 31 Chiến thuật tới nhận lãnh tại Trung tâm Thực nghiệm và Phát triển khả năng tác chiến để đem về thực hiện công tác 20P trên ngọn đồi Biên Hòa, khu rừng Tân Phong.

Ngày 8-2-1962

Phòng 3/TTM giao cho Bộ Tư lệnh hành quân các phóng ảnh thuộc QL20, QL13, QL14, Biệt khu Hải Yến (Tiểu khu An Xuyên, tỉnh Cà Mau), Thành Tuy Hạ, Căn cứ 2 Biên Hòa (rừng Tân Phong). Đại diện UB.202 hội thảo với đại diện Bộ Tư lệnh Hành quân về 6 mục tiêu: QL1, QL14, Biệt khu Hải Yến, Thành Tuy Hạ, CC2 Biên Hòa, phi trường Nhân Cơ (Tiểu khu Quảng Đức, tỉnh Đắk Nông).

Ngày 10-2-1962

Tổng thống Ngô Đình Diệm tuyên bố rằng: Mỹ cùng với chính quyền của y đã xây dựng một chương trình thử nghiệm các chất độc hóa học dùng trong chiến tranh Việt Nam, dự định sử dụng chất diệt cây để lập các “vành đai trắng” không người dọc biên giới Việt-Lào, Việt-Miên, dọc các đường chiến lược từ Sài Gòn đi Vũng Tầu, Chiến khu D.

Ngày 10-2-1962

Phản ứng của báo chí thế giới

Bằng biện pháp nghiệp vụ, các chiến sĩ Bộ đội Hóa học phát hiện nơi có đạn chứa chất độc CS vùi sâu dưới lòng đất.

Từ ngày hạ cánh xuống Việt Nam vào tháng Giêng đến giữa tháng Hai, 3 máy bay này đã tham gia vào các nhiệm vụ thí nghiệm khai quang. Đúng như dự đoán, phản ánh của báo chí Cộng sản trên khắp thế giới và của Việt cộng nói riêng đã xuất hiện ngay lập tức và mạnh mẽ. Sau một loạt các phi vụ đầu tiên, hoạt động đã chững lại để đánh giá. Sở chỉ huy MACV và Chính phủ VNCH nói chung rất hài lòng, song những kết quả đã ghi nhận rằng các mục tiêu đã được phun rải chưa phải là những mục tiêu tiêu biểu cho tất cả các loại cây cỏ trên toàn lãnh thổ Việt Nam.

Ngày 10-2, Bộ Tham mưu liên quân Mỹ (JGS) đã xem xét “chặt chẽ” toàn bộ hoạt động và yêu cầu Tư lệnh Thái Bình Dương phải cung cấp báo cáo chi tiết. Nhiều cuộc thí nghiệm lại được tiếp tục cho đến tháng Ba có sự tham gia của không quân Nam Việt Nam bằng một máy bay C.47 và nhiều trực thăng H.34. Không chỉ tiến hành thí nghiệm với nhiều loại cây cỏ mà còn thí nghiệm cả các chiến thuật phun rải, các thủ tục bơm hóa chất lên máy bay, trang thiết bị và xác lập thủ tục chọn mục tiêu, phê chuẩn phi vụ phun rải. Trong số các phi vụ đầu tiên của chiến dịch Ranch Hand một máy bay cùng phi hành đoàn đã bị mất tích. Một trong 3 máy bay nằm chờ ở Clark được cử đến thay thế. Sau đó vào tháng 3 năm 1962, hai máy bay C.123 còn lại cũng đến Nam Việt Nam để tham gia chiến dịch Ranch Hand.

Ngày 11-2-1962

110.000 ga long (413.380 lít) chất đỏ tía, có tài liệu gọi là chất tím và chất xanh được vận chuyển bằng đường biển tới Việt Nam. Đó là những thùng hóa chất khai quang dành cho chiến dịch Ranch Hand của quân đội Mỹ. Các tài liệu chính thức sau này của Mỹ lấy năm 1962 cho cuộc khởi đầu cuộc chiến tranh hóa học ở chiến trường Việt Nam. Nhưng như đã nói trên, cuộc chiến tranh hóa học này đã tiến hành gần nửa năm trước đó.

Một đơn vị không quân Hoa Kỳ-Phi đoàn 12 biệt động thuộc Không đoàn 309 được giao nhiệm vụ chuyên trách phun rải chất diệt cây. Tuy nhiên trong thời gian đầu, Chính phủ Hoa Kỳ muốn lẩn tránh nên đã tìm mọi cách che giấu sự thật. Các máy bay của Không lực Hoa Kỳ làm nhiệm vụ này được sơn cờ bằng 3 sọc của VNCH, phi công thì nhận lệnh phải mặc thường phục khi thực hiện các phi vụ khai quang. Chính phủ Hoa Kỳ muốn chính quyền Ngô Đình Diệm ra tuyên bố là các chất này không gây tác hại gì cho sức khỏe con người.

Không có tài liệu nào giải thích ý nghĩa của hai chữ Ranch Hand là gì. Các nhân viên quân sự tham gia chiến dịch được mang một huy hiệu hình tròn chung quanh ghi chữ Ranch Hand, giữa có một chữ tiếng Hán-chữ Tử, nghĩa là tím, màu của tác nhân đỏ tía, mật danh của hỗn hợp chất diệt cỏ mà thành phần của nó gồm: 50% n- butyleste của 2,4-D; 30% n- butyleste của 2,4,5-T và 20% n-lsobutyleste của 2,4,5-T.

Từ ngày hạ cánh xuống sân bay Tân Sơn Nhất vào tháng Giêng đến giữa tháng 2-1962, 3 máy bay này đã tham gia vào các nhiệm vụ thí nghiệm khai quang dọc theo các tuyến giao thông liên lạc. Không chỉ tiến hành thí nghiệm với nhiều loại cây cỏ mà còn thực nghiệm chiến thuật phun rải, trình tự các bước bơm hóa chất lên máy bay, trang thiết bị và xác lập thủ tục chọn mục tiêu, chuẩn y tuyến bay. Đúng như dự đoán, phản ứng của báo chí Cộng sản trên khắp thế giới và Việt Cộng nói riêng đã xuất hiện ngay lập tức và mạnh mẽ.

Tháng 2-1962

Lịch sử cho thấy rõ là chương trình phun rải hóa chất và hủy diệt mùa màng chủ yếu nhằm buộc nông dân phải rời bỏ chỗ ở của họ tới những vùng mà người ta có thể kiểm soát họ được. Ý kiến làm cho những người chạy khỏi vùng Mặt trân Dân tộc Giải phóng bằng cách hủy diệt mùa màng và làm trụi lá đã được chấp nhận ngay từ đầu chiến tranh. Một sỹ quan tình báo Mỹ báo cáo về kết quả của các phi vụ phun rải hóa chất tháng 2-1962 trên một số vùng dân cư thuộc Đồng bằng sông Cửu Long “Trong thời gian từ tháng 1 đến tháng 5-1963, một nhóm 112 người đã ra “hàng” chính quyền Sài Gòn tại tỉnh An Xuyên. Mặc dù lúc đầu họ bị coi là Cộng sản, sau đó chính quyền chỉ coi có 9 người là du kích của MTDTGP Nhóm người này do sợ hãi hậu quả của các phi vụ Ranch Hand đã ra hàng.

(còn nữa)