Thứ ba, 15/10/2019 | 08:12

THẢM HỌA CHẤT ĐỘC HÓA HỌC TRONG CHIẾN TRANH Ở VIỆT NAM VÀ ĐẤU TRANH ĐÒI CÔNG LÝ CHO NẠN NHÂN DA CAM LƯƠNG TÂM VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NHÂN LOẠI - Bài 2: HẬU QUẢ NẶNG NỀ VÀ NHỮNG MẢNH ĐỜI BẤT HẠNH

Hủy hoại môi trường
Theo thống kê, 1/4 diện tích của miền Nam Việt Nam bị phun rải chất độc hóa học (CĐHH); trong đó, 86% diện tích bị phun rải trên 2 lần, 11% diện tích bị phun rải trên 10 lần, 86% lượng CĐHH rải xuống rừng núi, đầu nguồn 28 con sông và 14% rải xuống đồng ruộng. Hầu hết các hệ sinh thái rừng của Nam Trung bộ, Duyên hải Trung bộ, Tây Nguyên, Đông Nam bộ và Tây Nam bộ bị tàn phá; hơn 3 triệu ha rừng nguyên sinh bị hủy hoại. Môi trường toàn miền Nam bị ô nhiễm nặng nề, hệ sinh thái bị đảo lộn, một số loài động, thực vật quý hiếm bị tuyệt chủng; cây cối không phát triển hoặc bị chết làm cho khí hậu vùng cũng bị thay đổi vì độ ẩm giảm, cường độ chiếu sáng tăng, đất bị xói mòn, thoái hóa. Thậm chí một số vùng bị nhiễm nặng đến nay cây vẫn chưa mọc lại. Rừng phòng hộ đầu nguồn của lưu vực nhiều con sông, như: Sông Hương, Sông Hàn, sông Thu Bồn, sông Thạch Hãn, sông Trà Khúc, Sông Côn, Sông Vệ, Sông Cầu, Sông Ba,... bị hủy hoại nặng nề, gây nhiều thiệt hại cho nền kinh tế.

Chất độc da cam/dioxin hủy hoại môi trường ở Việt Nam

Cùng với đó là những “điểm nóng” về dioxin tại khu vực sân bay Biên Hòa, sân bay Đà Nẵng và sân bay Phù Cát, nơi trước đây quân đội Mỹ tập kết CĐHH trước khi mang đi phun rải. Theo đánh giá của các tổ chức trong nước và quốc tế, những năm vừa qua, ở khu vực sân bay Đà Nẵng có khoảng gần 90.000m3 đất và trầm tích nhiễm dioxin cần phải xử lí; ngoài ra còn có 50.000m3 đất và bùn cần phải cô lập do lượng dioxin bị nhiễm cao gấp 365 lần so với ngưỡng mà Tổ chức Y tế Thế giới xác định là an toàn. Tại sân bay Biên Hòa, khối lượng đất bị nhiễm dioxin lên tới gần 500.000m3 - đây là điểm nóng nhất về dioxin tại Việt Nam hiện nay với nồng độ cao, tính chất phức tạp. Khu vực sân bay Phù Cát cũng có hơn 10.000m3 bùn đất nhiễm dioxin cần xử lý.
Những mảnh đời bất hạnh
CĐHH do quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam không chỉ gây ra thảm họa với môi trường, mà còn gây hậu quả nặng nề đối với con người Việt Nam. Ngay từ năm 1970, tại Hội nghị Quốc tế Về tác hại của hóa chất đến môi trường (tổ chức tại Pháp), Giáo sư Tôn Thất Tùng - Trưởng đoàn đại biểu Việt Nam đã thông báo về hậu quả của CĐHH do quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ con người. Hội nghị đã sơ bộ kết luận cuộc chiến tranh hoá học ở Việt Nam đã gây hậu quả nghiêm trọng, hủy hoại thiên nhiên; tác động vào con người gây ra nhiều loại bệnh tật nặng nề, như: thần kinh, tai biến sinh sản, ung thư, biến đổi gien, quái thai, dị dạng,... đồng thời cảnh báo nó có thể di truyền xuyên thế hệ.
Thực tế, chất độc da cam (CĐDC)/dioxin đã làm cho 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm, hơn 3 triệu người là nạn nhân chất độc da cam (NNCĐDC). Nhiều gia đình nạn nhân không còn duy trì được nòi giống; nhiều phụ nữ không được hưởng hạnh phúc làm vợ, làm mẹ; nhiều gia đình có 3 nạn nhân trở lên. Hàng vạn trẻ em bị dị dạng, dị tật bẩm sinh, sống đời thực vật, không một giây phút như người bình thường. Nhiều gia đình cả 3 thế hệ đều là nạn nhân; đặc biệt, có gia đình 15 người con là NNCĐDC. Hàng trăm nghìn người đã chết ở tuổi còn trẻ; hàng trăm nghìn người đang vật lộn với bệnh tật hiểm nghèo, chết dần, chết mòn, từng ngày, từng giờ quằn quại, vật vã vì những căn bệnh quái ác liên quan đến CĐDC/dioxin. Các bệnh phổ biến ở NNCĐDC là: liệt hoàn toàn hay một phần cơ thể, mù, câm, điếc, thiểu năng trí tuệ, tâm thần, ung thư, tai biến sinh sản, dị dạng, dị tật, v.v. Đặc biệt, CĐDC/dioxin có thể di truyền qua nhiều thế hệ. Hiện nay, ở Việt Nam di chứng CĐDC đã truyền sang thế hệ thứ 3 và có không ít nạn nhân là thế hệ thứ 4; phần lớn những gia đình NNCĐDC đã và đang sống trong đau khổ, bệnh tật, đói nghèo và vô vọng, “Họ là những người nghèo nhất trong những người nghèo, đau khổ nhất trong những người đau khổ”. Theo thống kê, 70% số gia đình NNCĐDC thuộc hộ đói nghèo; 22% số gia đình NNCĐDC có từ 3 nạn nhân trở lên; 90% số NNCĐDC không có chuyên môn, nghề nghiệp. Vì vậy, cuộc sống của họ vô cùng khổ cực.
Những mảnh đời bất hạnh vì chất độc da cam/dioxin
Hiện nay đã phát sinh thêm nhiều nạn nhân mới. So với trẻ em nơi khác, trẻ em sống trong vùng bị rải CĐHH có tỷ lệ bị sứt môi, hở hàm ếch, chậm phát triển trí tuệ, có thêm ngón tay hoặc ngón chân cao gấp 3 lần; bị bụng to, thoát vị bẹn cao gấp 8 lần. Nhiều nghiên cứu còn cho thấy, trẻ em bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi CĐDC thì ít khi thọ quá 20 tuổi.

Hàng nghìn NNCĐDC là hàng nghìn nỗi buồn, xót xa; mỗi trường hợp là một số phận với những câu chuyện bi thương khác nhau, nhưng họ đều có chung cảnh ngộ, đó là: đau khổ, bất hạnh và nghèo khó.
Gia đình của người cựu chiến binh Đỗ Đức Địu (thôn Hà Thiệp, xã Võ Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình) là một trường hợp đặc biệt thương tâm. Ông bị nhiễm CĐDC trong thời gian là bộ đội ở Trường Sơn và Tây Thừa Thiên - Huế. Vợ ông 15 lần sinh con thì 12 lần ông tự tay đóng hòm đem con đi chôn vì bị chết yểu; hiện nay ông chỉ còn ba người con, nhưng chẳng đứa nào lành lặn. Ông bà không còn nước mắt khóc cho con. Ông như chiếc bóng lầm lũi đêm ngày thơ thẩn với 12 ngôi mộ đánh số thứ tự từ 1 đến 12, chôn ngay trong vườn sau nhà. Có tháng ông phải làm giỗ con tới ba lần.
Bà Hoàng Thị Gấm ở phường Đông Hưng (thành phố Thanh Hóa) có chồng đi bộ đội chiến đấu nhiều năm trên chiến trường. Đã 30 năm nay, trong nhà bà không có tiếng cười mà chỉ có tiếng khóc, tiếng la hét của hai cô con gái là NNCĐDC với những cơn sốt li bì, kéo dài triền miên, mắt trợn ngược, chân tay co rúm. Từ cuối năm 1995, chồng bà cũng phát bệnh, nằm liệt giường. Một mình bà Gấm phải chăm sóc 4 người, trong đó có 3 người nằm liệt gường. Bà than thở: trên thế giới này còn ai đau khổ hơn tôi không?

Ở vùng đất Quảng Nam, một trong những trọng điểm của các đợt phun rải CĐHH, hiện có hàng ngàn NNCĐDC đang gồng gánh nỗi đau đớn trong thầm lặng. Nạn nhân Bùi Tấn Bão ở thôn Hà Vy (xã Đại Hồng, huyện Đại Lộc), dù đã lên 10 tuổi, song cơ thể chỉ bằng cháu bé lên 3, chân tay em quặt quẹo, co quắp, hai xương ức nhô cao, vật vờ, chẳng thể gọi cha, gọi mẹ, chẳng biết bày tỏ buồn vui, giận hờn. Ông Đỗ Tới ở thôn Trúc Hà (xã Đại Hưng, Đại Lộc) chết vì bệnh ung thư, để lại 3 người con bị bệnh thần kinh nặng; ngay cả đứa cháu nội duy nhất của ông nay cũng sống đời thực vật.

Ở xã Cam Nghĩa (huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị) có gần 400 người là NNCĐDC đang mang trên mình dị tật, dị dạng, các bệnh về não, mắt,… trong đó có nhiều người nằm liệt giường nhiều năm với thân xác da bọc xương, dị hình, dị dạng. Vợ chồng ông Trần Văn Trâm ở xã Cam Tuyền (huyện Cam Lộ) có 5 người con thì 4 đứa bị nhiễm CĐDC. Ở tuổi gần đất xa trời, vợ chồng ông hằng ngày vẫn phải chăm sóc, lo sinh hoạt cá nhân cho những đứa con tật nguyền đáng thương quằn quại trong nỗi đau đớn cả về thể xác và tinh thần. Ông luôn trăn trở: Sau này ông bà mất đi, ai sẽ cưu mang, nuôi dưỡng những đứa con tội nghiệp này?
Anh Nguyễn Ngọc Thống, xã Tịnh Giang (huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi) có 4 người con thì ba đứa bị bệnh tật; một cháu bị về trí nhớ, hai cháu bị dị dạng, dị tật bẩm sinh, càng lớn xương sườn càng nhô ra phía trước, chân tay cong queo, không thể đi lại. Đã 25 năm nay, vợ chồng anh phải chăm sóc từ việc sinh hoạt ăn uống, vệ sinh của các con. Thương con, tâm can đau thắt mà chẳng biết kêu ai. Đó là Bà Đào Thị Kiều, sinh năm 1952, nông dân ở Biên Hòa, khu ruộng nhà bà bị Mỹ rải thuốc diệt cỏ nhiều lần. Vì vậy, bà có 8 người con thì 7 người bị dị tật bẩm sinh và 5 người trong số đó đã bị chết yểu. Chồng bà, năm 2004 cũng qua đời vì ung thư...
Và trên đất nước này còn nhiều, rất nhiều những mảnh đời bất hạnh như vậy!
Thảm họa CĐDC trong chiến tranh ở Việt Nam không chỉ gây ra các loại bệnh đối với người Việt Nam, mà nhiều quân nhân Mỹ, Hàn Quốc, Australia, Newzeland,... từng tham gia chiến tranh ở Việt Nam cũng mắc các bệnh liên quan đến CĐDC. Stephen Price, nhân viên kỹ thuật tại căn cứ không quân Mỹ tại Đà Nẵng năm 1967, nơi có kho chứa CĐDC đã bị chết năm 2008 do bệnh bạch cầu và tiểu đường; các con gái ông đều bị dị tật hệ thần kinh do tật nứt đốt sống. Hội cựu chiến binh Hàn Quốc cho biết: có 100 nghìn/300 nghìn lượt binh sĩ Hàn Quốc tham chiến ở Việt Nam bị nhiễm CĐDC, trong đó có 20 nghìn người đã chết.
Thảm họa về môi trường và những mảnh đời bất hạnh đó vẫn đang hiện hữu trên đất nước Việt Nam. Nhìn thẳng vào sự thật, nêu rõ sự thật đó không phải để chúng ta kích động hận thù dân tộc, mà để chúng ta rút ra những bài học kinh nghiệm cho tương lai của nhân loại. Nỗi đau thế kỷ này chẳng thể cho phép sự vô cảm. Khắc phục hậu quả thảm họa CĐDC ở Việt Nam là lương tâm và trách nhiệm của nhân loại./.
(Số tiếp theo: Chung tay xoa dịu nỗi đau da cam - Kết quả bước đầu)
Trần Đình - Mạnh Dũng