Thứ hai, 22/02/2021 | 14:54

BÀI DỰ THI: Thảm họa da cam, công cuộc khắc phục và sự đấu tranh đòi công lý.

“Bi thảm, diệt chủng, hủy diệt nặng nề, kinh hoàng, tàn khốc…” Là những tính từ được các nhà khoa học trong nước và thế giới mô tả về “Thảm họa da cam”. Thứ chất độc đã gây nên hậu quả chưa từng có trong lịch sử loài người.

Kỳ 1: Thảm họa tàn khốc và hậu quả của cuộc chiến tranh hóa học

Chất Dioxin là gì?

Tên hóa học của nó là Dioxin 2,3,7,8-tetrachloro-dibenzo-para hay còn gọi là TCDD. Nó là một chất hữu cơ bền vững có chứa chất độc da cam và một số chất diệt cỏ mà Mỹ sử dụng trong chiến tranh hóa học tại Việt Nam. TCDD là một chất cực độc và tồn tài bền vững. Được tạo ra do quá trình hoạt động công nghiệp hoặc trong tự nhiên như các hiện tượng cháy rừng, núi lửa, hay do các hoạt động sinh hoạt của con người tạo ra như đốt rác,… Tuy nhiên, TCDD trong các hoạt động kể trên chiếm không quá 10%, trong khi chất Dioxin do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam có lượng TCDD cao hơn từ 2 đến 10 lần lượng TCDD thông thường.

TCDD có khả năng giết chết 8 triệu dân của 1 thành phố chỉ với 80 gram pha vào nước uống theo công bố của 1 nghiên cứu tại trường đại học Colombia vào năm 2002.

Dioxin sẽ xuất hiện không đáng kể trong quy trình sản xuất chất da cam ở nhiệt độ 88.88oC trong 12 giờ như là một sản phẩm phụ không mong muốn. Nhưng để đạt lợi nhuận khổng lồ, các công ty hóa chất Mỹ đã rút thời gian xuống và nâng nhiệt độ lên, làm cho dioxin trong chất da cam tăng lên hàng trăm lần.

Sở dĩ được gọi với cái tên Chất độc da cam/dioxin hay Agent Orange là vì mặc dù hầu hết các chất mà Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam đếu có chứa dioxin. Nhưng chất da cam là chất có hàm lượng dioxin lớn và được sử dụng chủ yếu nhất trong cuộc chiến tranh tại Việt Nam.

Ngày 10/8/1961 là ngày đầu tiên Mỹ phun rải chất độc da cam tại miền Nam Việt Nam, trong chiến dịch Ranch Hand. Mở đầu cho những năm tháng của đau thương cho cả môi trường và nhân loại.

Điều mà môi trường phải gánh chịu:

Mỹ đã phun rải 19.905 vụ, khoảng 80 triệu lít Dioxin liên tục trong 10 năm (1961-1971), phun rải trên 3,06 triệu hec-ta tại lãnh thổ Việt Nam, khiến môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng, rừng và không một sinh vật sống nào có thể vượt qua, chim chóc, lá cây, kể cả côn trùng đều tan biến - Tất cả hệ sinh thái bị đảo lộn.

Có 28 lưu vực sông miền Trung Việt Nam bị tác động một cách tiêu cực. Hơn một nửa trong số các lưu vực bị phá hủy 30% diện tích rừng tự nhiên, 10 lưu vực mất 30-50% diện tích rừng và 2 lưu vực mất hơn 50% diện tích nói trên gây ảnh hưởng trực tiếp vùng hạ lưu. Rừng phòng hộ đầu nguồn của các dòng sông bị tàn phá, gây ra lũ lụt, hạn hán nặng nề như trên lưu vực các sông: sông Hương, Thạch Hãn, sông Hàn, Thu Bồn, Trà Khúc…

Việc không có rừng sẽ kéo theo 95% nước mưa chảy tràn trên mặt đất, gây xói mòn, lũ lụt.

Sự tàn phá môi trường của cuộc chiến tranh lần thứ hai ở Đông Dương (1961 -1975) thật nghiêm trọng!” (Ngân hàng Thế giới nhận xét – 1995).

Thảm họa nhân loại phải gánh chịu:

“Có 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm chất độc da cam/dioxin! Hơn 3 triệu là nạn nhân chất độc da cam”. (Theo Giáo sư J.M. Stellman và cộng sự Trường Đại học Columbia- New York, Tạp chí Nature số 422 ngày 17/4/2003).

Không chỉ có đồng bào trong nước, mà còn có 2,6 triệu lính Mỹ cùng nhiều binh sĩ thuộc các nước đồng minh của Mỹ từng tham chiến ở Việt Nam cũng bị phơi nhiễm chất độc dioxin.

Dioxin gây nên chứng vô sinh ở nam giới, gây biến đổi gen, làm cho thai nhi chết yểu hoặc phát triển không bình thường như thiếu hoặc thừa các bộ phận cơ thể, hoặc đủ nhưng bị biến dạng, mất khả năng hoạt động bình thường.

Những tác động của chất độc da cam với con người.

Kỳ 2: Cuộc sống của nạn nhân và những tấm gương vượt khó vươn lên

Hàng trăm nghìn nạn nhân đã chết, hàng trăm nghìn người đang vật lộn với bệnh tật hiểm nghèo

Năm 1970, Hội nghị Quốc tế về tác hại của hóa chất đã sơ bộ kết luận cuộc chiến tranh hóa học tại Việt Nam có 5 tác hại vô cùng nghiêm trọng. Bốn trong số 5 tác hại đó đều liên quan đến con người bao gồm: tác động đến sức khỏe con người và gây ra nhiều bệnh tật nặng nề (đặc biệt là lên hệ thần kinh); gây ra nhiều tai biến sinh sản; gây đột biến gen, quái thai và di truyền cho các thế hệ sau; gây ung thư các loại.

Ngày 20/02/2008, Bộ Y tế ra quyết định số 09/2008/QĐ/BYT ban hành danh mục 17 bệnh tật dị dạng, dị tật có liên quan đến phơi nhiễm chất độc hoá học/dioxin bao gồm: Ung thư phần mềm, U lympho không Hodgkin, U lympho Hodgkin, Ung thư phế quản - phổi, Ung thư khí quản, Ung thư thanh quản, Ung thư tiền liệt tuyến, Ung thư gan nguyên phát, Bệnh đau tủy xương ác tính, Bệnh thần kinh ngoại biên cấp tính và bán cấp tính, Tật gai sống chẻ đôi

Bệnh trứng cá do clo, Bệnh đái tháo đường type 2, Bệnh Porphyrin xuất hiện chậm, Các bất thường sinh sản, Các dị dạng, dị tật bẩm sinh (đối với con của người bị nhiễm chất độc hóa học/dioxin) và Rối loạn tâm thần. Chính những điều đó đã tước đoạt toàn bộ nhân quyền cơ bản nhất của các nạn nhân cũng như con cháu họ.

Ở Việt Nam di chứng da cam đã truyền sang thế hệ thứ 4, các bệnh thường thấy và phổ biến ở con cháu các nạn nhân chất độc da cam là: Liệt hoàn toàn hay một phần cơ thể, mù, câm, điếc, thiểu năng trí tuệ, tâm thần, ung thư, tai biến sinh sản, dị dạng, dị tật bẩm sinh...

Họ là những người nghèo đói và đau khổ nhất trong tận cùng của sự nghèo đói và đau khổ!”.

Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện nay cả nước có hơn 150.000 nạn nhân là thế hệ thứ 2 bị nhiễm chất độc da cam. Con số là 35.000 nạn nhân thuộc thế hệ thứ 3 và 2000 thuộc thế hệ thứ 4.

Dù là khổ đau, nhưng đâu đó trên mảnh đất hình chữ “S” này vẫn luôn tồn tại những linh hồn mạnh mẽ, những con người phi thường, vượt qua mọi khó khăn để trở lại một cuộc sống mà họ đáng ra phải được hưởng thụ.

Anh Thạch Hùng, ở ấp Trường An, xã Trường Khánh, huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng, dù bị khuyết tật cả 2 chân do di chứng của chất độc da cam nhưng anh vẫn cố gắng vượt qua mất mát, nỗ lực học nghề và đã có được công việc với thu nhập khoảng 9 triệu đồng/tháng. Giúp anh có thể hỗ trợ gia đình về mặt tài chính cũng như vững tin hơn vào cuộc sống. (Theo baosoctrang.org.vn)

Anh Hùng đang làm việc tại một cửa hàng điện thoại di động tại Sóc Trăng.

Ở một nơi khác, tại ấp Đại Ân, xã Đại Tâm (Mỹ Xuân) là chị Chung Thị Ánh Tuyết cũng là NNCĐDC, chị trở thành một thợ may khéo tay và lành nghề dù bị teo cơ và chân yếu, không thể tự di chuyển.

Hiện tại chị đang là một người mẹ đơn thân, nuôi 4 con nhỏ do chồng chị qua đời trong một tai nạn giao thông, nhưng với nghị lực phi thường, chị vẫn đứng vững trước khó khăn. Hiện chị dự tính sẽ để 1 số vốn để mở rộng tiệm may để có thể trang trải cũng như tạo thêm việc làm cho những người có cùng hoàn cảnh ngoài xã hội. (Theo baosoctrang.org.vn)

Chị Chung Thị Ánh Tuyết vượt qua nghịch cảnh

Kỳ 3: Công tác hỗ trợ, chăm sóc, giúp đỡ, bảo vệ NNCĐDC, công tác thực hiện chế độ, chính sách của Đảng, Nhà nước đối với NNCĐDC

Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam được thành lập ngày 10/01/2004. Tính đến nay đã có Hội đủ ở 63 tỉnh, thành phố, 615 huyện và 6.551 xã, phường, với trên 400.000 thành viên. Kể từ khi bắt đầu hoạt động cho đến nay, Hội đã có nhiều hoạt động nòng cốt, thiết thực trong việc bảo vệ, chăm sóc và giúp đỡ NNCĐDC. Vận động được hơn 1.934 tỷ đồng với sự quản lý chặt chẽ, công khai, minh bạch và được sử dụng đúng mục đích như: trực tiếp ủng hộ các nạn nhân, xây dựng các trung tâm bảo trợ xã hội, làm mới, sửa chữa nhà ở cho các nạn nhân, hỗ trợ việc làm, hỗ trợ vốn sản xuất...

Ngày 29/6/2005, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội ban hành pháp lệnh số 26/2005 về ưu đãi người có công với cách mạng. Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học và con đẻ của họ bị dị dạng, dị tật, suy giảm khả năng tự lực trong sinh hoạt, lao động là đối tượng được hưởng chế độ ưu đãi người có công với cách mạng.

Gần 350.000 người hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, các hộ gia đình có thân nhân trong chính sách được hưởng bảo hiểm y tế hoặc khám chữa bệnh miễn phí, được chỉnh hình, phục hồi chức năng. Trẻ em tàn tật, bị hậu quả gián tiếp của chất độc da cam được đi học trong các trường hòa nhập và chuyên biệt.

12 Làng Hòa Bình, Làng Hữu Nghị và nhiều trung tâm nuôi dưỡng trẻ khuyết tật, chủ yếu là trẻ em dị dạng, dị tật do ảnh hưởng chất độc da cam theo hình thức tập trung hoặc bán trú.

Nhằm giảm tỉ lệ sinh con dị tật, trung tâm tư vấn sức khỏe sinh sản di truyền tại Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh đã và đang hoạt động tích cực để có thể đạt được mục tiêu để ra.

Những điều tra về tổn thương tâm lý và trợ giúp tâm lý cho NNCĐDC đã được tiến hành tại nhiều địa phương.

Ngày 16/7/2012, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng. Có hiệu lực thi hành từ ngày 01/09/2012.

Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng đã được bổ sung cho phù hợp với tình hình, gần đây nhất Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng số 02/2020/UBTVQH14, ngày 09/12/2020. Có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2021.

Để củng cố và nâng cao hiệu quả trong công tác thực hiện chế đế chộ, chính sách cũng như công tác hỗ trợ, giúp đỡ NNCĐDC, Đảng và Nhà nước đã, đang và sẽ tiếp tục đẩy mạnh việc quan tâm đến mọi đối tượng thuộc chính sách hoặc đủ điều kiện xét chính sách, đặc biệt với người có công với cách mạng, trong đó có người hoạt động kháng chiến và con cháu họ bị ảnh hưởng chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam, xác định đúng đối tượng cần giúp đỡ. Nghiên cứu và hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật về ưu đãi người hoạt động kháng chiến bị nhiễm dioxin, đặc biệt là các chế độ, chính sách mà đối tượng cần phải được hưởng. Khắc phục những vướng mắc, bất cập hiện nay.

Bên cạnh đó, sự chung tay giúp sức của cộng đồng, của cả hệ thống chính trị là mấu chốt trong công tác hỗ trợ, giúp đỡ NNCĐDC. Sự chia sẻ những nỗi đau, mất mát của người dân cả nước thể hiện tinh thần tương thân tương ái, là lành đùm lá rách của dân tộc Việt Nam. Dưới tác động tuyên truyền, dẫn lối của Đảng và Nhà nước, mỗi người dân Việt Nam có thể thấy rõ vai trò và trách nhiệm của bản thân mình trong công cuộc khắc phục hậu qủa do chiến tranh đã để lại.

“Giải quyết hậu quả chất độc da cam/dioxin là vấn đề lâu dài, nhưng cũng là vấn đề rất cấp bách hiện nay”

Kỳ đặc biệt: VỤ KIỆN VỀ HẬU QUẢ CHẤT ĐỘC MÀU DA CAM ĐỂ LẠI

Vụ kiện hậu quả chất độc màu da cam trong Chiến tranh Việt Nam là vụ kiện của Nhóm bảo vệ quyền lợi của nạn nhân chất độc da cam hay gọi là Dioxin đối với 37 công ty sản xuất hóa chất của Hoa Kỳ, những đơn vị đã sản xuất các chất hóa học phát quang cây cối có chứa chất độc da cam được quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam, nổi bật là các công ty: Dow Chemical, Montaso Ltd, Phamacia Corporation, và Hercules Incorporated.

Ngày 31/01/2004, nhóm bảo vệ quyền lợi của NNCĐDC là Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam đã kiện 37 công ty Mỹ phải bồi thường do trách nhiệm gây ra thương tích vì đã sản xuất chất hóa học này. Trong đó Dow Chemical và Monsanto là hai công ty sản xuất chất độc da cam lớn nhất cho Quân đội Mỹ.

Hội nghị tiền xét xử lần đầu tiên đã diễn ra vào ngày 18/3/2004. Hội nghị tiền xét xử thứ hai diễn ra 3 tháng sau đó, ngày 18/6/2004.

Ngày 13/9/2004, các luật sư của nguyên đơn đã trình Tòa sơ thẩm đơn kiện sửa đổi. Bên bị đơn đã trình Tòa án sơ thẩm bản tranh tụng đầu tiên của mình vào ngày 03/11/2004, bản tranh tụng thứ 2 được trình ngày 18/01/2005. Ngày 28/02/2005, hai bên bắt đầu tranh tụng tại Tòa sơ thẩm.

Ngày 10/03/2005, quan tòa Jack Weinstein thuộc Tòa án liên bang tại quận Brooklyn đã bác đơn kiện, quyết định rằng những đòi hỏi của đơn kiện không có cơ sở pháp luật. Quan tòa kết luận rằng chất độc da cam đã không được xem là một chất độc bị cấm theo luật quốc tế vào lúc Hoa Kỳ dùng nó, ngay cả khi ảnh hưởng không cố ý của những chất này có thể gây ra độc tố đối với đời sống của con người và môi trường họ sống.

Mặt khác, Hoa Kỳ không bị cấm dùng nó để diệt cỏ và những công ty sản xuất chất này không có trách nhiệm về cách sử dụng của chính quyền.

Ngày 07/04/2005, Đoàn Luật sư đại diện cho các nạn nhân Việt Nam nộp đơn yêu cầu Tòa kháng án liên bang khu vực 2 ở New York xét xử lại và phủ quyết phán quyết trước đây của chánh án Jack Weinstein.

Ngày 22/02/2008, Tòa phúc thẩm Liên bang Mỹ tại New York đã ra phán quyết bác đơn kiện của các công dân Việt Nam, NNCĐDC chống các công ty hóa chất Mỹ về việc sử dụng chất độc da cam/dioxin trong chiến tranh Việt Nam và tòa này đã y án sơ thẩm.

Ngày 18/3/2008, Đoàn Luật sư Hoa Kỳ và Hội Luật gia Dân chủ quốc tế gồm 10 người đến Việt Nam để hỗ trợ về mặt pháp lý cho các nạn nhân trong vụ kiện sắp tới lên Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ.

Ngày 06/10/2008, nguyên đơn tiếp tục nộp đơn thỉnh cầu lên Tòa án Tối cao Mỹ nhưng đã bị tòa án Tối cao Mỹ bác đơn thỉnh cầu của nguyên đơn vào ngày 02/3/2009.

“Việc tòa án Mỹ từ chối lời thỉnh cầu của các nạn nhân Việt Nam là đã bỏ lỡ cơ hội thể hiện sự công minh của pháp luật và tinh thần yêu chuộng công lý, tôn trọng nhân quyền của nhân dân Mỹ”. (Lời Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Vũ Trọng Kim)

Kết quả vụ kiện

Qua hai phiên tòa, tòa sơ thẩm ở Tòa án liên bang tại quận Brooklyn và tòa phúc thẩm ở Tòa kháng án liên bang khu vực 2 ở New York đều bác đơn kiện của nguyên đơn với lý do: “Bên nguyên đơn chưa có đầy đủ bằng chứng khoa học chứng minh mối quan hệ giữa bệnh tật của họ với chất dioxin, không có căn cứ pháp luật quốc tế. Các công ty hóa chất chỉ sản xuất theo đơn đặt hàng của chính phủ Mỹ”, mặt khác chính phủ Mỹ lại có quyền miễn tố.

Ngày 02/3/2009 Tòa án Tối cao Mỹ bác đơn thỉnh cầu của nguyên đơn Việt Nam.

Tuy nhiên, Quốc hội Hoa Kỳ đã phân bổ khoản ngân sách 3 triệu USD nhằm khắc phục ảnh hưởng của chất độc da cam và môi trường tại một số điểm nóng nhất vào tháng 5/2007. Con số này tăng lên 6 triệu USD vào năm 2009 và tăng lên vào năm 2019 là gần 170 triệu USD trong gói kích cầu mới được Quốc hội thông qua để hỗ trợ Việt Nam khắc phục hậu quả chiến tranh. Khoản hỗ trợ tối thiểu 169.739.000 USD dành cho Việt Nam bao gồm ít nhất 14,5 triệu cung cấp cho các chương trình y tế và khuyết tật tại những khu vực bị rải chất da cam và nhiễm độc chất dioxin, nhằm giúp đỡ những người bị khuyết tật về vận động nghiêm trọng, hay khuyết tật về phát triển hoặc nhận thức.

Mới đây nhất, ngày 25/01/2021 tại thành phố Évry ở ngoại ô Paris (Pháp) đã diễn ra phiên tòa xét xử vụ kiện của bà Trần Tố Nga, một Việt kiều tại Pháp, kiện các công ty hóa chất Mỹ đã cung cấp chất độc da cam/dioxin cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam. Vụ kiện đã thu hút sự quan tâm ủng hộ của dư luận và báo chí ở Pháp và những nước khác.

Dư luận và báo chí quốc tế ghi nhận rằng những tác động của chất độc da cam/dioxin đã ảnh hưởng đến thế hệ thứ tư ở Việt Nam với ít nhất 100 nghìn trẻ em bị dị tật bẩm sinh nghiêm trọng. Phiên tòa ở thành phố Évry (Pháp) là một phiên tòa dân sự nhưng là cuộc đấu tranh chính đáng nhằm đòi công lý cho tất cả các nạn nhân bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam.

HỒI KẾT

“Chiến tranh đã qua đi, nhưng hậu quả mà nó để lại hết sức nặng nề, đặc biệt là với những nạn nhân, những gia đình có người nhiễm chất độc da cam/dioxi). Với sự ủng hộ mạnh mẽ của dư luận trong nước và quốc tế, cuộc đấu tranh giành lại cuộc sống và công lý cho những nạn nhân vẫn đang diễn ra và ngày một lớn mạnh. Dù cho có khó khăn và chông gai đến đâu – đến thế nào thì chiến thắng cũng sẽ giành cho công lý”.

Phước Sang