Thứ hai, 11/01/2021 | 10:21

Thảm họa da cam - Nỗi đau không thể xóa nhòa

Tôi được bà bác đón sang Mỹ từ khi năm tuổi. Trong kí ức tôi in đậm hình tượng Nữ Thần Tự Do biểu tượng của tự do và giàu có, là Quảng trường Thời Đại tráng lệ, những bộ phim cao bồi miền Tây đầy cảnh bạo lực, nơi bản năng được đề cao, cái xấu luôn bị trả giá. Trong tâm trí của một đứa trẻ lên năm, nước Mỹ thật đẹp, thật giàu có, thật công bằng.

Năm bảy tuổi, dã biệt những ngày tháng bên xứ người, tôi trở về Việt Nam. Qua những câu chuyện về thời đạn bom máu lửa của ông nội, qua những chuyến đi về miền đất Quảng Trị tìm hài cốt đồng đội với ông, được tận mắt chứng kiến những mảnh đời bất hạnh vì ảnh hưởng của chất độc da cam, Và cũng từ đó, hình tượng nước Mỹ văn minh, dân chủ đã hoàn toàn sụp đổ trong tôi, tôi căm ghét nước Mỹ, căm ghét cuộc chiến tranh hóa học mà chúng đã tiến hành, thương cho số phận của những nạn nhân chất đọc da cam (NNCĐDC) đang ngày đêm bị tàn phá bởi nỗi đau thể xác.

Qua tài liệu tôi sưu tầm, tôi biết gần 60 năm trước, tổng thống Mỹ J.F.Kennedy đã ký sắc lệnh cho rải các chất khai quang - diệt cỏ lên miền Nam Việt Namvới mục đích phá hủy rừng cây, nhằm loại bỏ lớp ngụy trang tự nhiên của quân Giải phóng miền nam Việt Nam, hủy hoại cây trồng và nguồn lương thực của lực lượng cách mạng. CĐDC (tên tiếng Anh: Agent Orange) là một loại chất diệt cỏ được quân đội Mỹ chính thức sử dụng tại Việt Nam từ năm 1961 - 1971.

Theo số liệu của Bộ Quốc phòng Mỹ, trong 10 năm quân đội Mỹ đã rải xuống miền Nam Việt Nam khoảng 80 triệu lít hóa chất khai quang - diệt cỏ khác nhau, trong đó có hơn 43 triệu lít CĐDC. Đây được xem là cuộc chiến tranh hóa học có quy mô lớn nhất, gây hậu quả thảm khốc nhất trong lịch sử loài người do đế quốc Mỹ tiến hành tại Việt Nam. CĐDC có chứa dioxin, một loại độc tố kinh khủng nhất mà con người biết đến.

45 năm trôi qua kể từ ngày chiến tranh kết thúc, nhưng những nỗi đau mà nó để lại còn rất nặng nề. Đặc biệt là hậu quả của CĐDC mà người dân Việt Nam, đất nước Việt Nam đang gánh chịu, chưa biết đến khi nào mới phai nhòa. Theo số liệu thống kê của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, số lượng nạn nhân hiện nay trên cả nước là rất lớn: 93% xã/phường của 64 tỉnh/thành phố trong cả nước đều có người bị ảnh hưởng chất độc da cam, 1,2% số hộ gia đình trong cả nước có người bị hậu quả của chất độc da cam. Cho đến nay, ước tính có khoảng 28 địa điểm vẫn còn khả năng nhiễm dioxin, ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Nhiều địa phương người dân phải rời bỏ xóm làng, dời bỏ những “vùng đất chết” để tìm nơi khác làm ăn sinh sống. Những hậu quả mà dioxin để lại ở Việt Nam có thể tổng hợp lại thành ba vấn đề lớn sau:

Hủy hoại môi trường

Các CĐHH được sử dụng với quy mô lớn ở Việt Nam đã gây ra hậu quả nghiêm trọng cho môi trường sinh thái, hủy hoại môi trường sinh thái tại nhiều địa phương. Chỉ trong vòng 10 năm (1961 - 1971) , quân đội Mỹ đã phun rải hóa chất lên khoảng 25% diện tích miền Nam Việt Nam trong đó, 86% diện tích bị phun rải trên 2 lần, 11% diện tích bị phun rải trên 10 lần, 86% lượng CĐHH rải xuống rừng núi, đầu nguồn 28 con sông và 14% rải xuống đồng ruộng. Hầu hết các hệ sinh thái rừng của Nam Trung bộ, Duyên hải Trung bộ, Tây Nguyên, Đông Nam bộ và Tây Nam bộ bị tàn phá; hơn 3 triệu ha rừng nguyên sinh bị hủy hoại. CĐDC có chứa dioxin, khó phân huỷ, tồn tại lâu trong môi trường, làm cho đất, nước bị nhiễm độc nặng, cây rừng, động vật bị huỷ diệt. Nhiều khu rừng bị nhiễm chất độc quá nặng, cho đến nay, cây cối không thể mọc lại. Suốt một thời kì dài, miền Nam bị ô nhiễm nặng nề, cả môi trường đất, nước và không khí. Hệ sinh thái bị đảo lộn, một số loài động, thực vật quý hiếm bị tuyệt chủng; cây cối không phát triển hoặc bị chết làm cho khí hậu vùng cũng bị thay đổi vì độ ẩm giảm, cường độ chiếu sáng tăng, đất bị xói mòn, thoái hóa.

Những điểm nóng nhất về dioxin tại Việt Nam như khu vực sân bay Biên Hòa, sân bay Đà Nẵng và sân bay Phù Cát, nơi trước đây quân đội Mỹ tập kết chất độc hóa học trước khi mang đi phun rải, cho đến nay vẫn là những “vùng đất chết”. Theo đánh giá của các tổ chức trong nước và quốc tế, những năm vừa qua, ở khu vực sân bay Đà Nẵng có khoảng gần 90.000m3 đất và trầm tích nhiễm dioxin cần phải xử lí; ngoài ra còn có 50.000m3 đất và bùn cần phải cô lập do lượng dioxin bị nhiễm cao gấp 365 lần so với ngưỡng mà Tổ chức Y tế Thế giới xác định là an toàn. Khu vực sân bay Phù Cát cũng có hơn 10.000m3 bùn đất nhiễm dioxin cần xử lý. Tại sân bay Biên Hòa, theo hồ sơ lưu trữ (Bộ Quốc phòng Mỹ), trong chiến tranh, quân đội Mỹ đã chuyển đến, lưu giữ tại sân bay Biên Hòa hơn 98.000 thùng phy loại 205 lít chứa chất da cam. Ngoài ra, còn hàng chục ngàn thùng chứa chất xanh, trắng và chất diệt cỏ các loại. Khối lượng đất bị nhiễm dioxin ở đây lên tới gần 500.000m3 - đây là điểm nóng nhất về dioxin tại Việt Nam hiện nay với nồng độ cao, tính chất phức tạp.

Hậu quả đối với những người trực tiếp tham chiến

Theo số liệu Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam công bố, có hơn 4,8 triệu người Việt Nam đã tiếp xúc với CĐDC trong chiến tranh và hơn 3 triệu người đã nhiễm loại chất hóa học chết người này. Quảng Trị và Bạc Liêu là 2 trong số những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Theo thống kê của ngành Lao động - Thương binh và Xã hội, Quảng Trị có 8.208 hộ có người nhiễm CĐHH, với 15.485 nạn nhân; trong đó hộ có 2 nạn nhân trở lên là 4.965 hộ. Bạc Liêu có hơn 10.000 người bị phơi nhiễm, khoảng hơn 6.000 người là NNCĐDC. Tỉnh Bạc Liêu có trên 22% hộ gia đình có từ 3 nạn nhân trở lên. Đặc biệt, có gia đình bị ảnh hưởng đến cả 3 thế hệ.

CĐDC, loại chất độc được tạp chí Time của Mỹ liệt vào danh sách 50 phát minh tồi tệ nhất của loài người, tổ chức Ung thư Quốc tế - IARC cũng xếp dioxin vào nhóm độc loại 1, tức là nhóm gây ung thư dẫn đến tử vong đối với người. Tổ chức Y tế thế giới đã phân loại dioxin là một chất gây ung thư ở người, có thể phá hỏng các hệ thống như nội tiết, miễn dịch và thần kinh trong cơ thể, gây nên nhiều bệnh tật nguy hiểm như gây nhiều loại ung thư, thần kinh, u não, dị tật bẩm sinh, các bệnh do rối loạn chuyển hóa, các bệnh do rối loạn sinh sản ở nữ giới (hai chết lưu, đẻ non, sảy thai),…Chỉ cần một liều lượng nhỏ 80g dioxin cho vào hệ thống cấp nước là đủ để tiêu diệt toàn bộ dân số một thành phố lớn khoảng 6 đến 7 triệu dân.

Đối với những Cựu chiến binh, NNCĐDC, bản thân họ ngoài chịu những nỗi đau về thể xác bởi những mảnh bom, đạn còn sót lại trong cơ thể, họ còn mang trong mình những nỗi đau tinh thần, nhẹ thì mất ngủ, căng thẳng, nặng thì bị tổn thương tâm lí trong suốt những năm sau chiến tranh, mất trí nhớ. Những bị dị tật, mắc các bệnh hiểm nghèo hoặc không có khả năng tự chăm sóc bản thân, không có việc làm, họ luôn phải cần có người chăm sóc, giúp đỡ trong các hoạt động hàng ngày, chăm sóc về mặt thể lực, tinh thần, thời gian chăm sóc kéo dài. Nghèo đói cứ thế bủa vây cuộc sống họ. Những phụ nữ là nạn nhân đã mắc nhiều biến chứng khi mang thai hoặc sinh đẻ, nhiều người mất thiên chức là mẹ.

Nỗi đau với những thế hệ sau

Cuộc sống của những gia đình có NNCĐDC vô cùng khó khăn cả về vật chất lẫn tinh thần, những đau khổ chồng chất và tuyệt vọng hơn khi những đứa con, đứa cháu của họ cũng bị ảnh hưởng bởi loại chất độc này. Nhiều gia đình phải đối mặt với những đứa con không được bình thường, những ước mơ giản dị về người nối nghiệp khoẻ mạnh, bình thường như bao đứa trẻ khác đã không thành hiện thực, điều mà những cựu chiến binh, người đã hy sinh cả tuổi xuân cho Tổ quốc xứng đáng được hưởng.

Hình ảnh những thanh thiếu niên dị tật, hình hài dị dạng, tâm thần, thiểu năng trí tuệ hoặc liệt toàn thân... trong các gia đình cựu chiến binh thực sự là nỗi đau không thể xóa bỏ. NNCĐDC là những người nghèo nhất trong những người nghèo, đau khổ nhất trong những người đau khổ!

Những tội ác mà Mỹ gây ra tại Việt Nam nói chung, thảm họa da cam nói riêng đã đi ngược lại hoàn toàn những điều mà lãnh đạo các thời kỳ của Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ đã khẳng định, đi ngược lại Tuyên ngôn độc lập nổi tiếng năm 1776 của họ. Nỗi đau của NNCĐDC là nỗi đau chung của nhân dân Việt Nam và cũng là nỗi đau của nhân loại tiến bộ trên thế giới.

Chúng ta những người may mắn được sống trong thời bình, phải luôn biết ơn sự hy sinh cao cả của những cựu chiến binh, những người đã dành cả thanh xuân để chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, nay lại phải hứng chịu những nỗi đau da cam.

Đỗ Phúc Anh

D7, Trường SQCT Quân sự

XỨNG TẦM “BINH CHỦNG ĐẶC BIỆT”

Dịp kỷ niệm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam hằng năm (21-6), các cơ quan báo chí và những người làm báo nhận được rất nhiều lời chúc mừng. Trong đó, có lẽ lời chúc “xứng tầm chiến sĩ cầm bút và binh chủng đặc biệt” khiến các nhà báo vừa vinh dự, tự hào, vừa nhận rõ trách nhiệm lớn lao nhưng cũng nhiều băn khoăn, trăn trở nhất.

Nhìn lại kết quả 6 năm thực hiện Chỉ thị 43 ở Hậu Giang

Quán triệt và thực hiện Chỉ thị số 43-CT/TW ngày 14/5/2015 của Ban Bí thư Trung ương Đảng Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giải quyết hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam, 06 năm qua tỉnh Hậu Giang đã triển khai sâu, rộng và đạt nhiều kết quả quan trọng.