Thứ ba, 16/03/2021 | 13:57

BÀI DỰ THI: Thảm họa da cam ở Việt Nam - nỗi đau chưa hồi kết

Cách đây gần 60 năm, ngày 10/8/1961, Quân đội Mỹ chính thức mở chiến dịch phun rải chất độc hóa học xuống miền Nam Việt Nam. Trong suốt 10 năm, từ năm 1961 đến năm 1971, Quân đội Mỹ đã phun rải 80 triệu lít chất độc hóa học, 61% trong đó là chất da cam, chứa 366 kg dioxin xuống 26.000 thôn, bản, với diện tích 3,06 triệu ha, bằng gần 1/4 tổng diện tích miền Nam Việt Nam; 86% diện tích bị phun rải hơn 2 lần, 11% diện tích bị phun rải hơn 10 lần.

Gần 25% tổng diện tích miền Nam Việt Nam, bao gồm hầu hết các hệ sinh thái từ vùng thấp ven biển đến vùng đồi núi cao thuộc 5 vùng sinh thái: Bắc Trung Bộ, Duyên hải Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ đều bị ảnh hưởng, trong đó, Đông Nam Bộ là vùng bị ảnh hưởng nặng nề nhất (56% diện tích tự nhiên bị phun rải). Khoảng 86% lượng chất độc đã được phun rải lên các vùng rừng rậm; 14% còn lại được dùng để phá hủy ruộng vườn, hoa màu, chủ yếu là đồng lúa và nương rẫy ở các vùng đồi núi. Diện tích rừng ngập mặn bị ảnh hưởng chất độc hóa học là 150.000 ha, điển hình là khu rừng ngập mặn ở Cà Mau.

Với một lượng khổng lồ chất độc hóa học phun rải, lặp đi, lặp lại nhiều lần trong một thời gian dài, môi trường bị ô nhiễm nặng nề, các hệ sinh thái bị đảo lộn, nhiều loài thực vật và động vật bị tiêu diệt. Thay vào đó, nhiều loài cỏ dại xuất hiện gọi là cỏ Mỹ (Pennisetum polystachyum), cỏ tranh (Imperata cylindrica) và các loài lau, sậy dần dần xâm lấn đất rừng, làm xói mòn lớp đất màu.

Do rừng bị tàn phá nặng nề nên chức năng bảo vệ môi trường của rừng phòng hộ đầu nguồn của 28 lưu vực sông cũng bị phá vỡ, gây nhiều thiệt hại trực tiếp và gián tiếp cho nền kinh tế. Hậu quả là trong nhiều năm qua, lũ lụt đã tàn phá nghiêm trọng lưu vực các con sông: Thạch Hãn, Hương, Hàn, Thu Bồn, Trà Khúc, Côn, Vệ, Cầu, Ba… gây nhiều thiệt hại về người và tài sản đối với nhân dân trong vùng.

Đây là cuộc chiến tranh hóa học do Mỹ tiến hành với quy mô lớn nhất, dài ngày nhất, gây hậu quả thảm khốc nhất trong lịch sử loài người. Chất độc da cam đã làm cho 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm, hơn 3 triệu người là nạn nhân, gây nên biết bao thảm cảnh không sao kể xiết. Rất nhiều gia đình có 3 nạn nhân trở lên. Có gia đình cả 15 người con đều là NNCĐDC. Hàng trăm nghìn nạn nhân đã chết, hàng trăm nghìn người đang vật lộn với bệnh tật hiểm nghèo. Các bệnh phổ biến ở con cháu các NNCĐDC là liệt hoàn toàn hay một phần cơ thể, mù, câm, điếc, thiểu năng trí tuệ, tâm thần, ung thư, tai biến sinh sản, dị dạng, dị tật bẩm sinh. Đặc biệt là chất độc da cam có thể di truyền qua nhiều thế hệ và ở Việt Nam, di chứng da cam đã truyền sang thế hệ thứ 3. Phần lớn những gia đình NNCĐDC đã và đang sống trong khổ đau, bệnh tật, đói nghèo và vô vọng. Họ là những người nghèo nhất trong những người nghèo, người đau khổ nhất trong những người đau khổ.

Không chỉ người Việt Nam mà nhiều lính Mỹ, Hàn Quốc, Australia, New Zealan… từng tham chiến ở Việt Nam trước đây cũng mắc nhiều bệnh tật do phơi nhiễm CĐDC. Theo Đô đốc Elmo Zumwalt – nguyên Tư lệnh các lực lượng Hải quân – Không quân Mỹ ở Việt Nam (1968 - 1970), có ít nhất 2,6 triệu lượt binh sỹ Mỹ bị phơi nhiễm CĐDC. Mỗi năm, Chính phủ Mỹ phải trợ cấp cho các cựu binh Mỹ bị bệnh liên quan đến CĐDC số tiền hàng tỉ USD (năm 2010 là 13,5 tỉ USD). Theo Hội Cựu chiến binh thương tật do chất da cam Hàn Quốc, có 100 nghìn/300 nghìn lượt binh sĩ Hàn Quốc tham chiến ở Việt Nam là nạn nhân, trong đó có 20 nghìn người đã chết. Chính phủ Hàn Quốc trợ cấp cho các binh sĩ này mỗi năm 130 triệu USD…

Nỗi đau từ thảm họa da cam chưa có hồi kết và Đảng, Nhà nước cùng các địa phương luôn tiến hành những biện pháp hỗ trợ giúp đỡ NNCĐDC. Cụ thể, các tổ chức Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam đã được thành lập ở 63 tỉnh, thành phố; 613 huyện, quận; 6.629 xã, phường với gần 415.047 hội viên. Các cấp hội đã thu hút hàng vạn cựu chiến binh tình nguyện làm công tác hội, đồng hành cùng NNCĐDC khắc phục khó khăn vươn lên trong cuộc sống để hòa nhập cộng đồng.

Gần 60 năm qua thảm họa da cam, mặc dù Chính phủ Mỹ đã từng bước tham gia khắc phục hậu quả chất độc da cam/dioxin tại Việt Nam, song đến nay về mặt pháp lý họ vẫn chưa thừa nhận trách nhiệm gây ra hậu quả đó. Nhân loại yêu chuộng hòa bình và những người có lương tri vẫn tiếp tục giúp đỡ các NNCĐDC vì mục tiêu đem lại công lý cho các nạn nhân và ngăn chặn việc sử dụng vũ khí hóa học.

Chính vì vậy, giải quyết hậu quả chất độc da cam, hàn gắn vết thương chiến tranh vừa là lương tâm, trách nhiệm, đạo lý đối với những người đã chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc vừa là vấn đề xã hội nhân đạo đối với những người bị phơi nhiễm và nhân dân ở những vùng bị ảnh hưởng. Mỗi người trên mảnh đất hình chữ S và đồng bào ta đang sinh sống ở nước ngoài hãy chung tay xoa dịu nỗi đau da cam, tao điều kiện cho NNCĐDC và gia đình của họ có điều kiện khắc phục khó khăn, vươn lên trong cuộc sống, không để ai bị bỏ lại phía sau./.

Nguyễn Hoàng Trang