Khi lòng yêu nước bị lợi dụng trên không gian mạng - nhận diện và đấu tranh

1. Lòng yêu nước trong kỷ nguyên số và những nguy cơ bị lợi dụng

Lòng yêu nước không phải là khái niệm trừu tượng. Đó là tình yêu với mảnh đất, con người, văn hóa, lịch sử và chế độ mà nhân dân đã lựa chọn. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: "Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là truyền thống quý báu của ta." Tình cảm ấy không phân biệt tuổi tác, vùng miền, tôn giáo hay địa vị xã hội; nó là chất keo kết nối hàng triệu trái tim Việt Nam.

Bước vào kỷ nguyên số, lòng yêu nước có thêm nhiều kênh biểu đạt mới: từ những làn sóng chia sẻ hình ảnh cờ đỏ sao vàng trong các sự kiện thể thao quốc tế, làn sóng tự hào về những thành tựu kinh tế - xã hội, đến phong trào người Việt dùng hàng Việt lan tỏa mạnh mẽ trên mạng xã hội. Internet nói chung và mạng xã hội nói riêng đã trao cho mỗi công dân một "tờ báo" riêng, một "diễn đàn" riêng để bày tỏ tình cảm với Tổ quốc. Nhưng chính sự cởi mở và lan tỏa nhanh chóng của không gian mạng cũng tạo ra những lỗ hổng nguy hiểm. Lòng yêu nước khi không được định hướng đúng đắn, bị khai thác bởi những kẻ có mưu đồ xấu có thể bị biến tướng thành công cụ phục vụ mục đích chính trị đối lập với lợi ích quốc gia, dân tộc. Đây là một trong những thách thức nghiêm trọng nhất đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay.

2. Nhận diện các thủ đoạn lợi dụng lòng yêu nước trên không gian mạng

Một là, "núp bóng" yêu nước để xuyên tạc lịch sử

Một trong những thủ đoạn phổ biến nhất là lợi dụng các sự kiện lịch sử nhạy cảm, đặc biệt là những sự kiện liên quan đến chủ quyền lãnh thổ, chiến tranh và hy sinh để tung ra các luận điệu xuyên tạc. Các đối tượng thường bắt đầu bằng những phát ngôn có vẻ "yêu nước", bày tỏ đau xót trước hy sinh của chiến sĩ, kêu gọi "không được lãng quên", rồi từng bước lái câu chuyện sang việc đổ lỗi cho Đảng, Nhà nước, quy kết "tội lỗi" cho chế độ.

Điển hình là cách thức khai thác các dịp kỷ niệm liên quan đến biên giới phía Bắc và quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa của Tổ quốc. Dưới danh nghĩa "yêu nước", "tưởng nhớ anh hùng", nhiều tài khoản mạng xã hội đã lan truyền các nội dung bóp méo sự thật lịch sử, kích động tâm lý chống đối, chia rẽ nội bộ. Người đọc - đặc biệt là thế hệ trẻ chưa trải qua lịch sử dễ bị cuốn vào vòng xoáy cảm xúc mà không nhận ra mình đang bị dẫn dắt.

Hai là, kích động "chủ nghĩa dân tộc cực đoan" trên mạng

Khác với lòng yêu nước lành mạnh biểu hiện qua xây dựng, đóng góp và gắn kết cộng đồng, chủ nghĩa dân tộc cực đoan biểu hiện qua thái độ thù địch, bài ngoại thái quá, coi thường người khác và sẵn sàng dùng bạo lực tinh thần (thậm chí thể chất) để "bảo vệ" điều mình cho là đúng. Một số tổ chức phản động lưu vong và các thế lực bên ngoài đã cố tình nuôi dưỡng xu hướng này trong một bộ phận cộng đồng mạng Việt Nam.

Biểu hiện cụ thể là các "phong trào" tẩy chay hàng hóa, cá nhân, tổ chức theo kiểu hội đồng trên mạng; các chiến dịch "ném đá" tập thể nhắm vào những người có quan điểm khác; hoặc nguy hiểm hơn là việc hình thành các "hội kín" trực tuyến nơi người dùng bị định hướng dần dần từ tình cảm yêu nước sang thái độ thù địch với Nhà nước, Đảng và chế độ.

Ba là, "mượn" không gian yêu nước để phát tán thông tin giả mạo

Không gian mạng là môi trường lý tưởng cho "fake news" (tin tức giả) sinh sôi và lan truyền. Các đối tượng xấu thường gắn thông tin sai lệch vào các sự kiện có màu sắc yêu nước, chẳng hạn các vụ xung đột trên biển, tranh chấp thương mại quốc tế, hay các vấn đề về chủ quyền để tăng độ tin tưởng và tốc độ lan truyền. Tâm lý "yêu nước" khiến người dùng có xu hướng chia sẻ ngay lập tức mà không kiểm chứng, vô tình biến mình thành "vũ khí" phát tán thông tin sai lệch.

Theo báo cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông, chỉ tính riêng năm 2023-2024, các cơ quan chức năng đã xử lý hàng nghìn trường hợp đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật, trong đó một tỷ lệ đáng kể liên quan đến các nội dung khoác áo "ái quốc" nhưng thực chất là chống phá. Đây là minh chứng rõ ràng cho mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

Bốn là, "đánh vào" lòng tự tôn dân tộc để gây mất niềm tin vào Đảng

Đây là thủ đoạn tinh vi nhất. Các đối tượng khéo léo khai thác những bức xúc có thật trong xã hội như: tham nhũng, bất bình đẳng, ô nhiễm môi trường, bất cập trong quản lý rồi gắn chúng với luận điệu "vì yêu nước nên phải thay đổi thể chế", "vì tương lai dân tộc phải xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng"... Chúng thao túng lòng tự tôn dân tộc vốn là tình cảm chân chính để biến nó thành công cụ chống phá.

Luận điệu này đặc biệt nguy hiểm vì nó đánh trúng vào tâm lý của những người có tinh thần phê phán cao, có học vấn và thực sự lo lắng cho đất nước. Ranh giới giữa "phản biện xây dựng" và "chống phá" bị cố ý làm mờ nhạt, khiến ngay cả những người có thiện chí cũng có thể vô tình tiếp tay cho luận điệu sai trái.

3. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên trong đấu tranh với luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch

Trước thực trạng trên, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, các hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ và phát huy lòng yêu nước đúng hướng, đồng thời đấu tranh phản bác các thủ đoạn lợi dụng tình cảm thiêng liêng này.

Thứ nhất, về xây dựng "lá chắn" nhận thức trong nhân dân. Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã triển khai nhiều chương trình giáo dục chính trị tư tưởng gắn với hình thức số hóa: các video ngắn về lịch sử dân tộc, các cuộc thi trực tuyến về chủ quyền biển đảo, các diễn đàn tranh luận có định hướng... Những hoạt động này không chỉ giáo dục mà còn xây dựng "kháng thể" nhận thức, giúp giới trẻ tự mình phân biệt được thông tin chân thực và thông tin sai lệch.

Thứ hai, về phát huy sức mạnh của mạng lưới cơ sở. Một trong những lợi thế lớn nhất của Mặt trận Tổ quốc với các tổ chức thành viên là mạng lưới hoạt động tới tận thôn, bản, khu phố - nơi mà hiệu ứng "truyền miệng" và uy tín cá nhân vẫn có sức nặng lớn hơn cả mạng xã hội. Những người có uy tín trong cộng đồng như già làng, trưởng bản, chức sắc tôn giáo, cựu chiến binh, hội viên… khi được trang bị thông tin chính xác và kỹ năng truyền thông, sẽ là những "bộ lọc" hiệu quả nhất chống lại thông tin sai lệch.

Thứ ba, về chủ động tham gia không gian mạng. Cuộc chiến trên không gian mạng đòi hỏi sự hiện diện chủ động, không chỉ phòng thủ mà phải tấn công bằng sự thật. Nhiều tổ chức thành viên của Mặt trận đã xây dựng các fanpage, kênh Youtube, tài khoản Tiktok với nội dung chính thống nhưng được trình bày hấp dẫn, gần gũi với người dùng trẻ. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam với mô hình "Phụ nữ với an toàn thông tin mạng", Hội Nông dân Việt Nam với các chương trình truyền thông ở nông thôn, Công đoàn với việc giáo dục công nhân về quyền và nghĩa vụ trong môi trường số... đều là những ví dụ điển hình đáng nhân rộng.

4. Giải pháp đấu tranh hiệu quả trong kỷ nguyên phát triển mới

Từ thực tiễn phong phú của công tác Mặt trận và các tổ chức thành viên có thể rút ra một số giải pháp cốt lõi trong đấu tranh chống lợi dụng lòng yêu nước trên không gian mạng:

Một là, xây dựng "hệ miễn dịch" tư tưởng cho người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Điều này không thể thực hiện bằng cách chỉ cấm đoán hay phê phán, mà phải thông qua giáo dục toàn diện: giáo dục lịch sử dân tộc một cách trung thực, sinh động; giáo dục kỹ năng tư duy phản biện và xác minh thông tin; và đặc biệt là giáo dục về sự khác biệt giữa lòng yêu nước chân chính và chủ nghĩa dân tộc cực đoan.

Hai là, đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông của các tổ chức. Thực tế cho thấy, thông tin chính thống đôi khi thua kém thông tin sai lệch không phải vì ít có giá trị hơn, mà vì cách trình bày kém hấp dẫn hơn. Cần đầu tư nghiêm túc vào chất lượng nội dung số: video dạng ngắn (short-form), podcast, infographic, truyện tranh lịch sử... Nội dung phải "đúng" nhưng cũng phải "hay" - phải cạnh tranh được với những nội dung sai lệch nhưng được sản xuất chuyên nghiệp.

Ba là, phát huy vai trò của những người có ảnh hưởng lớn trong xã hội. Không gian mạng vận hành theo logic của ảnh hưởng cá nhân. Những người có uy tín, có lượng theo dõi lớn (người của công chúng) nếu cùng chung tay lan tỏa thông tin chính thống, phản bác kịp thời thông tin sai lệch, sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa vượt xa khả năng của các kênh truyền thông truyền thống. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên cần xây dựng cơ chế liên kết và hỗ trợ mạng lưới này.

Bốn là, tăng cường phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ trong phát hiện, xử lý thông tin sai lệch. Trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ phân tích dữ liệu lớn (big data) có thể hỗ trợ đắc lực trong việc phát hiện sớm các luồng thông tin sai lệch, xác định nguồn phát tán và đánh giá mức độ lan rộng, từ đó có phương án xử lý kịp thời, hiệu quả hơn. Đây là hướng ứng dụng công nghệ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng cần được đầu tư nghiên cứu và triển khai.

Lòng yêu nước là tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam. Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, các thủ đoạn lợi dụng lòng yêu nước để chống phá ngày càng tinh vi. Vì vậy, việc nhận diện, đấu tranh với các thủ đoạn này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, nhất là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên. Cuộc đấu tranh ấy không chỉ nhằm “chống” thông tin sai trái, mà quan trọng hơn là “xây” nền tảng nhận thức, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ./.

Đình Trọng