TRẢ LẠI MÀU XANH CHO ĐẤT

Trong hành trình khắc phục hậu quả chiến tranh, lực lượng Quân đội tiếp tục giữ vai trò nòng cốt, ngày đêm bám trụ địa bàn, chủ động rà phá, xử lý bom mìn, vật nổ, khắc phục ô nhiễm dioxin. Kiên trì khắc phục những di chứng ấy không chỉ là trách nhiệm với quá khứ, mà còn là hành trình trả lại sự sống cho đất, bảo vệ môi trường và mở ra tương lai phát triển bền vững cho các thế hệ mai sau.

 Hậu quả chiến tranh chưa khép lại

 Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, những vùng chiến trường xưa đang từng ngày hồi sinh. Đường sá được mở rộng, khu dân cư hình thành, sản xuất phát triển, diện mạo nhiều vùng đất từng bị chiến tranh tàn phá đã đổi thay rõ nét. Thế nhưng, dưới những công trình, tuyến đường, khu dân cư hôm nay, bom mìn, vật nổ còn sót lại vẫn âm thầm tồn tại, trở thành mối nguy hiểm tiềm ẩn chưa thể giải quyết trong một sớm, một chiều.

Theo Bộ Quốc phòng, đến tháng 6 - 2025, cả nước còn khoảng 5,54 triệu hécta đất bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ, chiếm 16,92% diện tích cả nước. Những con số này cho thấy mức độ tồn lưu và phạm vi tác động của bom mìn, vật nổ sau chiến tranh vẫn còn rất lớn, trực tiếp đe dọa an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản của nhân dân, đồng thời tạo lực cản đối với quá trình khai thác đất đai và phát triển kinh tế-xã hội.

 Hậu quả chiến tranh vì thế không chỉ hiện hữu trong những diện tích đất chưa thể đưa vào sử dụng mà còn được tính bằng những mất mát về con người. Từ sau năm 1975 đến nay, hơn 40 ngàn người thiệt mạng, hơn 60 ngàn người bị thương do bom mìn, vật nổ còn sót lại. Đằng sau mỗi con số là một gia đình chịu tổn thất, một cuộc đời bị ảnh hưởng và những hệ lụy kéo dài qua nhiều năm.

Thực tiễn đó đặt nhiệm vụ khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh vào yêu cầu vừa cấp thiết, vừa lâu dài. Đây không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật có tính đặc thù mà còn trực tiếp phục vụ cuộc sống nhân dân, giải phóng nguồn lực đất đai, tạo mặt bằng an toàn cho các công trình, dự án, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh.

 Giai đoạn 2021 - 2025, cả nước thực hiện 21 dự án, gồm 11 dự án hợp tác quốc tế và 10 dự án, nhiệm vụ độc lập từ nguồn vốn trong nước; rà phá gần 188 ngàn hécta đất bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ. Kết quả trên góp phần từng bước thu hẹp diện tích đất ô nhiễm, tạo điều kiện để nhân dân ổn định cuộc sống, phát triển sản xuất. Tuy nhiên, khối lượng công việc phía trước vẫn rất lớn, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ và lâu dài.

Giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Quốc phòng tiếp tục đẩy nhanh rà phá bom mìn, vật nổ, ưu tiên các địa bàn phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, phát triển kinh tế-xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và ổn định dân cư, nhất là khu vực biên giới.

 Đối mặt nhiều hiểm nguy

 Tại những vùng đất từng chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh, nhất là địa bàn chiến lược Nam Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn 16 luôn bám địa bàn, thực hiện nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao, cẩn trọng, chính xác, chấp hành nghiêm quy trình an toàn. Mỗi diện tích được rà phá, mỗi vật nổ được xử lý là thêm một hiểm họa được loại bỏ, góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, tạo quỹ đất an toàn phục vụ sản xuất, xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội.

Thành lập ngày 21-3-2016, Trung tâm Xử lý bom mìn 16 (Binh đoàn 16) có nhiệm vụ khảo sát, dò tìm, rà phá, xử lý bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh, trả lại mặt bằng an toàn phục vụ các công trình, dự án. Với cán bộ, chiến sĩ, nhân viên đơn vị, chiến tranh đã lùi xa, nhưng hiểm họa vẫn âm thầm nằm lại dưới lòng đất. Mỗi nhiệm vụ vì thế là một cuộc đấu trí với “thần chết”, đòi hỏi bản lĩnh, trình độ, kỷ luật và sự chính xác tuyệt đối.

 Ngay từ những ngày đầu, Trung tâm đã triển khai nhiều dự án rà phá trên địa bàn Nam Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Từ nhiệm vụ đầu tiên là rà phá 128,3ha phục vụ xây dựng Nhà máy chế biến mủ cao su Nghĩa Trung, cán bộ, chiến sĩ, nhân viên đơn vị từng bước tích lũy kinh nghiệm, nâng cao trình độ, hoàn thiện phương pháp tổ chức thi công, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao.

Với đặc thù nhiệm vụ không cho phép chủ quan, nóng vội. Mỗi khu vực có địa hình, địa chất, mật độ và chủng loại bom mìn, vật nổ khác nhau; mỗi tín hiệu phát hiện dưới lòng đất đều phải được xử lý theo quy trình nghiêm ngặt. Từng mét đất chỉ được xác lập an toàn khi đã qua đầy đủ các bước kiểm tra. Chính sự cẩn trọng đến từng chi tiết ấy đã tôi luyện bản lĩnh người lính công binh và trở thành yêu cầu sống còn trong thực hiện nhiệm vụ.

 Đội trưởng Đội rà phá bom mìn, Trung tâm Xử lý bom mìn 16, Phạm Bá Đồng chia sẻ: “Bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh đã nằm trong lòng đất qua nhiều năm, phần lớn đều bị hoen gỉ, xuống cấp, nên quá trình rà phá tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn. Vì vậy, chúng tôi xác định phải tuyệt đối tuân thủ quy trình, quy định kỹ thuật; chấp hành nghiêm kỷ luật tại công trường. Những kiến thức được huấn luyện cùng kinh nghiệm thực tế qua từng công trình giúp chúng tôi xử lý thận trọng, chính xác từng tình huống, bảo đảm an toàn cho người và phương tiện trong suốt quá trình rà phá.”

Đến nay, Binh đoàn 16 đã hoàn thành rà phá gần 10 ngàn hécta tại nhiều dự án, công trình trọng điểm ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, trong đó có các hạng mục thuộc Dự án thành phần 4, đoạn qua tỉnh Đắk Nông của tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Tây, đoạn Gia Nghĩa - Chơn Thành và Dự án chế biến, sản xuất alumin Bình Phước. Gần 10 ngàn hécta đất được xác lập an toàn không chỉ là con số về khối lượng công việc. Đó là hàng nghìn hecta đất được trả lại giá trị sử dụng, tạo mặt bằng cho các công trình, nhà máy, vùng sản xuất; đồng thời loại bỏ những hiểm họa có thể cướp đi tính mạng, tài sản của nhân dân.

Thượng tá Phan Đăng Tương, Giám đốc Trung tâm Xử lý bom mìn 16 cho biết: “Do đặc thù địa bàn Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, lượng bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh rất lớn, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn. Vì vậy, đối với tất cả các dự án được Bộ Quốc phòng và chủ đầu tư giao nhiệm vụ, chúng tôi luôn xác định rõ trách nhiệm, tổ chức thực hiện chặt chẽ, đúng quy trình, kỹ thuật, quyết tâm rà phá triệt để, không để sót bom mìn, vật nổ trong phạm vi thi công. Thời gian qua, Trung tâm đã triển khai rà phá tại nhiều công trình trọng điểm, trong đó có dự án khai thác bô-xít tại Đắk Nông và tuyến cao tốc Gia Nghĩa – Chơn Thành; kết quả thực hiện được các chủ đầu tư đánh giá cao, khẳng định năng lực, tinh thần trách nhiệm của đơn vị trong thực hiện nhiệm vụ.”

 Chiến tranh đã lùi xa, nhưng bom mìn, vật nổ còn sót lại vẫn âm thầm gieo hiểm họa. Với cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn 16, mỗi lần thực hiện nhiệm vụ là một lần đối diện hiểm nguy, đòi hỏi bản lĩnh vững vàng, trình độ chuyên môn, kỷ luật nghiêm và sự chính xác cao. Bằng trách nhiệm, lòng tận tâm và sự thận trọng, những người lính Binh đoàn hôm nay đang lặng thầm khắc phục hậu quả chiến tranh, bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân, trả lại những vùng đất an toàn cho phát triển và góp phần hàn gắn những vết thương của quá khứ.

 Cuộc chiến không tiếng súng

 Thực hiện Quyết định số 1095/QĐ-TTg ngày 18-6-2026 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình Hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh giai đoạn 2026 - 2045, cả nước phấn đấu làm sạch 1,01 triệu hécta đất ô nhiễm trong giai đoạn 2026 - 2030 và 3,04 triệu hécta giai đoạn 2031 - 2040, ưu tiên các khu vực phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh.

Cụ thể hóa chủ trương trên, cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn 16 đang ngày đêm bám địa bàn, lặng thầm dò tìm, xử lý những hiểm họa còn sót lại dưới lòng đất, từng bước trả lại những vùng đất an toàn cho nhân dân, mở rộng không gian sản xuất, xây dựng và phát triển.

Đại tá Trịnh Phạm Hòa, Bí thư Đảng ủy, Phó Tư lệnh Binh đoàn 16, cho biết: “Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh là nhiệm vụ lâu dài, khó khăn, nguy hiểm, đòi hỏi cán bộ, nhân viên phải có bản lĩnh, trình độ chuyên môn và ý thức kỷ luật cao. Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Binh đoàn 16 luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo Trung tâm Xử lý bom mìn 16 nâng cao chất lượng huấn luyện, làm chủ trang bị, phương tiện kỹ thuật, duy trì nghiêm quy trình nghiệp vụ, bảo đảm an toàn tuyệt đối trong thực hiện nhiệm vụ. Mỗi khu vực được rà phá an toàn là thêm một phần đất được trả lại cho cuộc sống, góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân và tạo điều kiện thuận lợi để các công trình, dự án triển khai hiệu quả, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.”

 Bằng bản lĩnh, trình độ chuyên môn và tinh thần trách nhiệm, cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn 16 đang âm thầm loại bỏ những “thần chết”, trả lại sự bình yên cho những vùng đất từng chịu bom đạn; góp phần tạo mặt bằng sạch, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân trên địa bàn chiến lược Nam Tây Nguyên và Đông Nam bộ.

 Màu xanh đang hồi sinh

 Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ, ô nhiễm dioxin tồn lưu sau chiến tranh là nhiệm vụ lâu dài, khó khăn, phức tạp, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong đó, Quân đội giữ vai trò nòng cốt ở những nhiệm vụ đặc thù, trực tiếp góp phần làm sạch đất đai, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, tạo lập mặt bằng an toàn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội gắn với củng cố quốc phòng, an ninh.

Đó cũng là sự tiếp nối trách nhiệm của Bộ đội Cụ Hồ trong thời bình. Nếu trong chiến tranh, người lính chiến đấu để bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc, thì hôm nay, trên mặt trận không tiếng súng, họ tiếp tục đối mặt với những hiểm nguy còn sót lại, từng bước trả lại sự an toàn cho đất đai, mở thêm không gian cho xây dựng, sản xuất và cuộc sống bình yên của nhân dân.

 Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những di chứng và hiểm họa dioxin còn sót lại vẫn đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Với cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn 16, khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật, mà còn là trách nhiệm chính trị, xã hội gắn trực tiếp với cuộc sống, sinh kế và sự bình yên của nhân dân. Từ việc bám sát địa bàn, khảo sát, xác định khu vực nguy hiểm đến tổ chức rà phá, xử lý từng tín hiệu, từng loại vật nổ và kiểm tra an toàn trước khi bàn giao, mỗi phần việc đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm cao. Phía sau những bước chân âm thầm ấy là những tuyến đường được nối dài, những công trình được dựng xây, những vùng đất được đưa vào sản xuất và cuộc sống của người dân ngày càng ổn định, ấm no.

Bởi vậy, hiệu quả của công tác khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ, ô nhiễm dioxin không thể chỉ tính bằng diện tích đất được làm sạch hay số lượng bom mìn, vật nổ được phát hiện, xử lý. Thước đo sâu xa hơn chính là những giá trị được mở ra từ mỗi vùng đất an toàn: đó là sự sống được bảo vệ, là niềm tin được bồi đắp, là điều kiện để phát triển kinh tế - xã hội và củng cố thế trận quốc phòng, an ninh trên địa bàn. Mỗi quả bom, quả mìn được xử lý an toàn là một hiểm họa được loại bỏ; mỗi khu đất được làm sạch là thêm một không gian để người dân lao động, dựng xây và gửi gắm những dự định cho tương lai.

 Từ những giá trị ấy, hành trình khắc phục hậu quả chiến tranh hôm nay không dừng lại ở việc trả lại màu xanh cho đất đai, mà còn hướng tới một mục tiêu lớn hơn: biến những vùng đất từng bị bom đạn tàn phá thành nguồn lực phục vụ phát triển. Trên những nơi từng in dấu chiến tranh, màu xanh đang dần trở lại, đó là màu xanh của cao su, cà phê, hồ tiêu, mắc ca; màu xanh của những công trình mới, những tuyến đường mới và những khu dân cư ngày một khang trang. Đó cũng là màu xanh của cuộc sống bình yên, của niềm tin và khát vọng vươn lên.

 Với người lính Binh đoàn 16 hôm nay, bảo vệ Tổ quốc không chỉ là giữ vững từng tấc đất thiêng liêng, mà còn là góp sức hồi sinh, trả lại màu xanh cho đất. Bằng bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm, cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn đang viết tiếp một hành trình đầy ý nghĩa: lấy màu xanh của sự sống để nối dài màu xanh của Tổ quốc; lấy cuộc sống bình yên, ấm no của nhân dân làm thước đo cho sự cống hiến; để mỗi vùng đất được hồi sinh hôm nay không chỉ mang theo sức sống mới, mà còn góp phần giữ vững bình yên nơi phên dậu Tổ quốc./.

Bài, ảnh: Đoàn Anh Đức

Chủ nhiệm Nhà Văn hóa, Phòng Chính trị, Binh đoàn 16