Kỳ II
HÀNH TRÌNH HÀN GẮN NỖI ĐAU DA CAM – BIỂU TƯỢNG CỦA HÒA GIẢI VÀ ĐOÀN KẾT VIỆT NAM – HOA KỲ
Trong dòng chảy của quan hệ quốc tế hiện nay, việc chuyển từ đối đầu sang đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Hoa Kỳ là một hình mẫu hiếm có. Tuy nhiên, để có được sự tin cậy chính trị như vậy, hai quốc gia đã trải qua một hành trình dài đầy gian nan để giải quyết hậu quả chiến tranh. Trong đó, nỗ lực chung tay xoa dịu nỗi đau da cam, với sự tham gia của Chính phủ, các tổ chức và cá nhân Hoa Kỳ không chỉ là trách nhiệm đạo lý, mà còn là nhịp cầu nhân ái kết nối tình hữu nghị và tương lai của 2 quốc gia.
Giải quyết “điểm nghẽn” lịch sử bằng trách nhiệm, hành động cụ thể
Khắc phục hậu quả chất độc da cam (CĐDC)/dioxin từng là một trong những vấn đề nhạy cảm, phức tạp và gặp nhiều khó khăn trong quan hệ Việt Nam- Hoa Kỳ sau chiến tranh; là một trong những nội dung được hai bên kiên trì đối thoại, trao đổi nhằm tìm kiếm tiếng nói chung và thúc đẩy các giải pháp hợp tác phù hợp.
Tuy nhiên, cùng với quá trình bình thường hóa quan hệ và sự phát triển tích cực của quan hệ song phương, trên tinh thần “gác lại quá khứ, hướng tới tương lai”, Việt Nam và Hoa Kỳ đã từng bước xây dựng lòng tin, tăng cường hợp tác để giải quyết những vấn đề còn tồn đọng do chiến tranh để lại. Từ một vấn đề từng được xem là “rào cản” trong quan hệ hai nước, khắc phục hậu quả CĐDC/dioxin đã trở thành một lĩnh vực hợp tác nhân đạo có ý nghĩa sâu sắc, thể hiện trách nhiệm, thiện chí và nỗ lực của Hoa Kỳ trong tiến trình hòa giải, khắc phục hậu quả chiến tranh.
Những năm gần đây, Chính phủ Hoa Kỳ, thông qua Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) đã cụ thể hóa các cam kết bằng những nguồn lực tài chính đáng kể, công nghệ hiện đại và các chương trình hỗ trợ thiết thực. Nhiều dự án quy mô lớn về xử lý ô nhiễm dioxin tại các khu vực trọng điểm, hỗ trợ người khuyết tật ở các địa phương bị ảnh hưởng nặng bởi CĐDC/dioxin đã được triển khai, góp phần cải thiện môi trường sống, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, trong đó có nạn nhân chất độc da cam (NNCĐDC).
Những kết quả đạt được không chỉ là khắc phục hậu quả chiến tranh, mà còn là biểu tượng sinh động của quá trình hòa giải và hợp tác. Đây cũng là minh chứng cho thấy khi cùng hướng tới các giá trị nhân văn, trách nhiệm và lợi ích chung, những đau thương của quá khứ có thể được xoa dịu, tạo nền tảng vững chắc để quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ tiếp tục phát triển ngày càng sâu rộng, thực chất và hiệu quả.
Nổi bật trong những nỗ lực hợp tác Việt Nam- Hoa Kỳ về khắc phục hậu quả chiến tranh là Dự án xử lý ô nhiễm dioxin tại sân bay Đà Nẵng (2012-2018). Với tổng kinh phí khoảng 110 triệu USD, dự án đã xử lý triệt để hàng chục nghìn mét khối đất và bùn nhiễm dioxin trên diện tích hơn 30 ha, góp phần loại bỏ một trong những “điểm nóng” ô nhiễm CĐDC/dioxin nghiêm trọng nhất tại Việt Nam. Dự án không chỉ mang ý nghĩa về môi trường, mà còn là dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng lòng tin và tăng cường hợp tác giữa hai quốc gia. Việc bàn giao quỹ đất sạch để phục vụ phát triển, mở rộng sân bay quốc tế Đà Nẵng đã tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đồng thời mang ý nghĩa sâu sắc về sự hồi sinh của một vùng đất từng chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh, trở thành cầu nối giao lưu, hợp tác giữa Việt Nam với Hoa Kỳ.
Lễ ký thỏa thuận thực hiện Dự án hỗ trợ cải thiện chất lượng sống cho người khuyết tật tại các tỉnh ưu tiên, tháng 9.2025.
Tiếp nối thành công đó, Dự án xử lý ô nhiễm dioxin tại sân bay Biên Hòa được triển khai với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, đồng thời là một trong những dự án xử lý đất nhiễm dioxin có quy mô lớn nhất thế giới. Với tổng kinh phí dự kiến khoảng 450 triệu USD, dự án hướng tới xử lý hàng trăm nghìn mét khối đất và trầm tích nhiễm dioxin, từng bước làm sạch môi trường tại khu vực được đánh giá là điểm nóng ô nhiễm dioxin lớn nhất còn lại ở Việt Nam. Trong giai đoạn 2025–2026, việc đẩy mạnh áp dụng các công nghệ xử lý tiên tiến, hiện đại cùng với việc hoàn thành và bàn giao thêm nhiều khu vực đất đã được làm sạch cho phía Việt Nam đã thể hiện quyết tâm và trách nhiệm của Hoa Kỳ trong việc cùng Việt Nam giải quyết những hậu quả do chiến tranh để lại. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, bảo đảm sức khỏe cộng đồng mà còn trở thành minh chứng sinh động cho tinh thần hợp tác, trách nhiệm và sự phát triển ngày càng thực chất, hiệu quả trong quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ.
Trách nhiệm, đạo lý và pháp lý với các NNCĐDC Việt Nam
Trước hậu quả nghiêm trọng của CĐDC/dioxin do quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam, Chính phủ Mỹ đã chi hàng trăm nghìn USD thực hiện các dự án tẩy độc dioxin ở sân bay Phù Cát, sân bay Đà Nẵng, sân bay Biên Hòa và thực hiện dự án hỗ trợ người khuyết tật, trong đó có NNCĐDC ở 8 tỉnh (trước 1/7/2025) bị phun rải nặng CĐDC/dioxin, gồm: Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, Quảng Nam, Bình Định, Kon Tum, Bình Phước, Đồng Nai, Tây Ninh; đang phối hợp với phía Việt Nam xây dựng dự án để tiếp tục triển khai thêm ở 2 tỉnh Cà Mau, Quảng Ngãi.
Đoàn cán bộ Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam làm việc với Tổ chức ABLE Quốc tế tại Hoa Kỳ (tháng/4/2026)
Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) được giao việc điều phối viện trợ dân sự của Hoa Kỳ cho nước ngoài. Trong mạng lưới các tổ chức thực hiện dự án của USAID, các đơn vị như tổ chức ABLE đóng vai trò quan trọng trong việc cụ thể hóa các chương trình hỗ trợ, thông qua các dự án hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo như: “Đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ chuyên gia phục hồi chức năng, xông hơi tẩy độc cho NNCĐDC”; “Cung cấp thiết bị hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ y tế ngay tại cộng đồng”… Thông qua đó, hàng nghìn nhân viên y tế phục vụ trong các trung tâm được tập huấn, bồi dưỡng nâng cao tay nghề phục hồi chức năng, xông hơi tẩy độc theo các phương pháp mới, hiện đại. Cùng đó, với hàng nghìn bộ chân tay giả, xe lăn và các thiết bị trợ thính… được trao tận tay NNCĐDC và người khuyết tật Việt Nam, giúp họ hòa nhập cộng đồng.
Đoàn Cựu chiến binh Mỹ vì hòa bình thăm và làm việc tại Trung ương Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam (10/2024)
Quỹ Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam (VVAF) là một trong những tổ chức quốc tế có mặt sớm tại Việt Nam sau chiến tranh. Với tinh thần "những người lính trở lại để kiến tạo hòa bình", VVAF đã thực hiện các dự án rà phá bom mìn, hỗ trợ người khuyết tật và NNCĐDC tại Việt Nam. Giai đoạn đầu, VVAF đã tập trung giúp đỡ những nạn nhân trực tiếp tiếp xúc với dioxin trong thời gian chiến tranh. Hiện nay, VVAF tiếp tục hỗ trợ y tế và phục hồi chức năng cho người khuyết tật, trong đó có NNCĐDC là con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị phơi nhiễm CĐDC/dioxin. Các thành viên Hội Cựu chiến binh Mỹ vì Hòa bình (VFP) cũng thường xuyên thăm và tặng quà cho NNCĐDC tại các Trung tâm Bảo trợ xã hội NNCĐDC tại Việt Nam. Tổ chức này còn đóng vai trò cầu nối, giúp tiếng nói của NNCĐDC Việt Nam chạm đến trái tim của công chúng và giới chính trị tại Hoa Kỳ.
Sự hợp tác giữa Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam và các tổ chức ở Hoa Kỳ đã chuyển dịch mạnh mẽ từ nhân đạo đơn thuần sang hỗ trợ phát triển bền vững thông qua các mô hình hỗ trợ sinh kế cho NNCĐDC, như: Ngân hàng bò giống; hỗ trợ đào tạo nghề; hỗ trợ mở sạp hàng; chăn nuôi gia cầm… Qua đó, hàng nghìn hộ gia đình đã được vay vốn không lãi suất để mở rộng sản xuất, kinh doanh,… giúp người chăm sóc nạn nhân và gia đình nạn nhân có thu nhập ổn định.
Những người bạn Mỹ của NNCĐDC Việt Nam
Sự đoàn kết, thực hiện trách nhiệm và đạo lý đối với NNCĐDC Việt Nam còn được nuôi dưỡng bởi các “kiến trúc sư” hòa bình như Thượng nghị sĩ Patrick Leahy và trợ lý Tim Rieser, cùng những cá nhân tận hiến như các ông Matthew Keenan, Susan Hammond...
