Ngày 16/6/2026, Tòa Phá án Pháp đã tiến hành phiên điều trần công khai xem xét đơn giám đốc thẩm liên quan đến vụ kiện. Trước đó, một thông tin đáng chú ý được công bố tại Thượng viện Pháp đã thu hút sự quan tâm của dư luận quốc tế. Theo nhóm luật sư đồng hành cùng bà Trần Tố Nga, đại diện Viện Công tố bên cạnh Tòa Phá án đã kiến nghị hủy phán quyết của Tòa Phúc thẩm Paris trước đây - phán quyết từng bác bỏ vụ kiện với lý do các công ty hóa chất Mỹ được hưởng quyền miễn trừ tài phán.
Đây được xem là tín hiệu tích cực bởi lần đầu tiên trong quá trình tố tụng kéo dài nhiều năm qua, quan điểm của cơ quan công tố đã nghiêng về phía nguyên đơn trong vấn đề pháp lý cốt lõi của vụ án. Theo các luật sư của bà Trần Tố Nga, vấn đề quan trọng nhất mà Tòa Phá án cần giải quyết là: các công ty hóa chất đã sản xuất và cung cấp chất độc da cam/dioxin cho quân đội Mỹ có thực hiện hoạt động thương mại thông thường hay đang thực thi nhiệm vụ của Chính phủ và quân đội Mỹ? Nếu được xác định là hoạt động thương mại, các doanh nghiệp này sẽ không thể viện dẫn quyền miễn trừ tài phán để tránh bị xem xét trách nhiệm trước tòa án.
Luật sư Bertrand Repolt và các luật sư bảo vệ quyền lợi cho bà Trần Tố Nga cho rằng: các công ty hóa chất bị kiện là những doanh nghiệp tư nhân hoạt động vì mục đích lợi nhuận. Họ sản xuất, kinh doanh các loại hóa chất “khai quang” trước, trong và sau chiến tranh Việt Nam; đồng thời hoàn toàn làm chủ quy trình sản xuất. Việc thực hiện đơn đặt hàng của Chính phủ Mỹ không đồng nghĩa với việc họ trở thành cơ quan đại diện hay thực thi chủ quyền của Nhà nước Mỹ.
Nếu Tòa Phá án chấp nhận lập luận này và hủy bản án của Tòa Phúc thẩm Paris, vụ việc sẽ được chuyển trở lại một hội đồng xét xử khác để xem xét. Khi đó, lần đầu tiên sau nhiều năm, các bên mới có cơ hội tranh luận về nội dung cốt lõi của vụ kiện: trách nhiệm của các tập đoàn hóa chất trong quá trình sản xuất, cung cấp hóa chất độc hại cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam; mức độ độc hại của chất độc da cam/dioxin và mối liên hệ giữa việc phơi nhiễm dioxin với những bệnh tật, dị dạng mà các nạn nhân phải gánh chịu.
Bà Trần Tố Nga cùng hai luật sư Paul Mathonnet (bên phải) và Bertrand Repolt sau phiên tranh tụng tại Tòa Phá án Pháp (Ảnh: TTXVN)
Phát biểu với báo giới sau phiên tòa, ông Paul Mathonnet, luật sư bảo vệ cho bà Trần Tố Nga cho rằng “vấn đề đặt ra trong vụ việc không chỉ liên quan đến bà Trần Tố Nga mà còn là quyền tiếp cận công lý của tất cả các nạn nhân”. Ý nghĩa của vụ kiện vì thế vượt xa phạm vi cá nhân bà Trần Tố Nga. Đây là cuộc đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam Việt Nam; xác lập trách nhiệm của các công ty Mỹ đối với những hậu quả do sản phẩm của họ gây ra, kể cả khi sản phẩm đó được cung cấp theo hợp đồng với chính phủ và quân đội. Kết quả của vụ việc có thể tạo ra tiền lệ pháp lý quan trọng cho các vụ kiện tương tự trên thế giới liên quan đến trách nhiệm doanh nghiệp và quyền con người.
Phát biểu tại các cuộc gặp báo chí trước và sau phiên tòa, bà Trần Tố Nga nhiều lần khẳng định mục tiêu của mình không phải chỉ là lợi ích cá nhân mà là đòi công lý cho hàng triệu nạn nhân chất độc da cam ở Việt Nam. Dù đã bước sang tuổi 85, bà vẫn thể hiện quyết tâm theo đuổi vụ kiện đến cùng. Bà cũng đặt ra câu hỏi đầy trăn trở đối với các tập đoàn hóa chất Mỹ khi họ tiếp tục phủ nhận độc tính của chất độc da cam chứa dioxin, trong khi Chính phủ Mỹ đã chi hàng trăm triệu USD bồi thường cho các cựu binh Mỹ bị phơi nhiễm và công nhận nhiều bệnh lý liên quan đến chất độc này. Theo bà, chỉ cần tận mắt chứng kiến cuộc sống của những gia đình có nhiều thế hệ mang dị tật, bệnh tật do hậu quả chất độc da cam/dioxin ở Việt Nam, bất kỳ ai cũng có thể cảm nhận được những đau thương mà các nạn nhân đang phải gánh chịu.
Cuộc đấu tranh của bà Trần Tố Nga trong những năm qua cũng góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng quốc tế về hậu quả nghiêm trọng của chất độc hóa học. Nhiều tổ chức xã hội, môi trường, nhân quyền và chính trị tại Pháp đã tích cực đồng hành cùng bà. Hơn 60 tổ chức đã tham gia vận động ủng hộ vụ kiện. Đặc biệt, việc Quốc hội Bỉ thông qua nghị quyết ủng hộ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam và việc khánh thành bia tưởng niệm nạn nhân da cam tại Paris vào tháng 4/2026 được xem là những dấu mốc nổi bật của phong trào đoàn kết quốc tế với nạn nhân chất độc da cam Việt Nam.
Tại buổi họp báo ở Thượng viện Pháp, nhiều nghị sĩ cũng nhấn mạnh rằng hậu quả của chất độc da cam vẫn còn hiện hữu sau hơn nửa thế kỷ kể từ khi chấm rứt chiến tranh ở Việt Nam. Hàng triệu héc-ta rừng đã bị tàn phá; dioxin vẫn tồn lưu trong môi trường ở nhiều khu vực; hàng triệu người Việt Nam và các thế hệ con cháu tiếp tục chịu ảnh hưởng nặng nề về sức khỏe và cuộc sống.
Phán quyết của Tòa Phá án Pháp dự kiến được công bố vào ngày 16/9/2026. Dù kết quả ra sao, vụ kiện của bà Trần Tố Nga đã trở thành biểu tượng cho khát vọng công lý, cho ý chí kiên cường của nạn nhân chất độc da cam Việt Nam và cho sự đồng hành ngày càng rộng lớn của cộng đồng quốc tế đối với cuộc đấu tranh nhân đạo đầy chính nghĩa này.
Hơn cả một vụ kiện, đó là hành trình gìn giữ sự thật lịch sử, bảo vệ lẽ công bằng và khẳng định rằng nỗi đau của nạn nhân chất độc da cam không thể bị lãng quên. Vụ kiện còn là lời cảnh tỉnh về hậu quả nặng nề, lâu dài của chất độc hóa học trong chiến tranh. Đó là quyết tâm không để những thảm họa chất độc hóa học tương tự tái diễn trên thế giới./.
Mạnh Dũng (tổng hợp)
_thumb_720.jpg)
.jpg)
Bình luận