Kỳ IV

NHỊP CẦU NHÂN ÁI TỪ XỨ SỞ SƯƠNG MÙ

Có những tình bạn được hình thành qua những cuộc gặp gỡ, được thử thách qua thời gian, qua những biến cố lịch sử, được nuôi dưỡng bằng lòng nhân ái và được gìn giữ bởi những con người luôn tin rằng nỗi đau của người khác cũng là nỗi đau, là trách nhiệm sẻ chia của mình. Suốt hơn 60 năm qua, từ Vương quốc Anh xa xôi, Tổ chức Viện trợ Y tế và Khoa học cho Việt Nam, Lào và Campuchia (MSAVLC) đã lặng lẽ viết nên câu chuyện cảm động về tình đoàn kết quốc tế, về lòng nhân ái, đồng cảm, sẻ chia không biên giới, đã hàng chục năm bền bỉ đồng hành với các nạn nhân chất độc da cam (NNCĐDC) Việt Nam.

Tiếng nói của lương tri yêu chuộng hòa bình và hành trình xoa dịu nỗi đau da cam

Cuối tháng 3/2026, đoàn Đoàn của Tổ chức MSAVLC, do ông Peter Lidgard, Chủ tịch MSAVLC dẫn đầu, cùng các thành viên trong đoàn đến thăm, làm việc với Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam (VAVA). Thiếu tướng, Tiến sĩ Đỗ Hồng Lâm, Phó chủ tịch Thường trực Trung ương Hội cùng cán bộ, nhân viên cơ quan tiếp và làm việc với đoàn trong không khí chân tình, cởi mở như những người bạn thân thiết từ lâu. Lãnh đạo Trung ương Hội trân trọng, đánh giá cao sự hợp tác thiết thực giữa MSAVLC và VAVA, đã hỗ trợ rất hiệu quả cho NNCĐDC Việt Nam trong suốt nhiều năm qua.

Tiếp đó, đoàn có chuyến công tác về tỉnh Ninh Bình, đến thăm gia đình ông Vũ Văn Nhận, NNCĐDC ở phường Hoa Lư. Ông Nhận đã hơn 70 tuổi ngồi trên chiếc xe lăn được trao tặng từ chương trình hỗ trợ của MSAVLC và VAVA. Căn bệnh do di chứng CĐDC khiến ông đi lại, sinh hoạt gặp nhiều khó khăn. Trước đây khi chưa có xe lăn, mỗi lần muốn ra khỏi nhà, ông đều phải nhờ người thân dìu hoặc bế; ngay cả nhu cầu tối thiểu như ra sân ngồi hóng gió, sang thăm hàng xóm hay tham gia sinh hoạt cộng đồng gần như là “điều xa xỉ”. Từ ngày được MSAVLC tặng xe lăn, cuộc sống của ông đã thay đổi nhiều. Ông có thể tự di chuyển trong nhà, chủ động hơn trong sinh hoạt hằng ngày và đặc biệt là có thể tham gia các hoạt động của Hội NNCĐDC/dioxin ở địa phương.

Đoàn MSAVLC làm việc với Hội NNCĐDC/dioxin tỉnh Ninh Bình, tháng 4/2026.

Khi kể về điều đó, ông Nhận không giấu được niềm vui. Còn ông Peter Lidgard lặng lẽ lắng nghe, mỉm cười và gật đầu. Khoảnh khắc ấy có thể chỉ diễn ra trong vài phút, nhưng nó nói lên ý nghĩa của hành trình mà MSAVLC đã theo đuổi suốt nhiều năm qua, bởi đối với những người bạn đến từ nước Anh, mỗi chiếc xe lăn không chỉ là một món quà mà còn giúp các NNCĐDC thêm tự tin, vươn lên hòa nhập cộng đồng và sống tích cực hơn.

Ngược dòng thời gian, những việc làm nhân đạo, nghĩa tình của MSAVLC bắt đầu từ năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân Việt Nam đang ở giai đoạn ác liệt nhất. Trong một chuyến thăm đến Hà Nội, bác sĩ Joan McMichael đã tận mắt chứng kiến những mất mát, hy sinh mà chiến tranh gây ra cho người dân Việt Nam. Trở về London, bà không thể quên những bệnh viện thiếu thốn thuốc men, những ca phẫu thuật trong điều kiện khó khăn và những con người đang chống chọi với đau thương bằng nghị lực phi thường. Từ những trải nghiệm ấy, bà cùng nhiều trí thức, bác sĩ, nghị sĩ và các nhà hoạt động xã hội ở Anh đã thành lập Ủy ban Viện trợ Y tế cho Việt Nam. Ban đầu, đó chỉ là một sáng kiến nhân đạo nhằm hỗ trợ thuốc men và vật tư, dụng cụ y tế cho Việt Nam; dần dần theo thời gian, sáng kiến đó đã trở thành một phong trào đoàn kết rộng lớn. Hàng trăm nhà khoa học, nghệ sĩ, chính khách, thành viên công đoàn và các tổ chức xã hội ở Anh đã tham gia gây quỹ, vận động dư luận và hỗ trợ nhân dân Việt Nam. Sau khi chiến tranh kết thúc, nhiều tổ chức hoàn thành sứ mệnh và ngừng hoạt động, nhưng một số người bạn vẫn tiếp tục công việc thiện nguyện, vì họ hiểu rằng hòa bình chưa phải là điểm kết thúc; những vết thương chiến tranh vẫn cần nhiều thập kỷ để chữa lành, còn nhiều người yếu thế, NNCĐDC cần được giúp đỡ. Và Việt Nam vẫn là “địa chỉ đỏ” đối với những người bạn chân tình, giàu lòng nhân ái, như Tổ chức MSAVLC.

Trong lịch sử hình thành và hoạt động của MSAVLC, có một cái tên luôn được nhắc đến bằng sự trân trọng đặc biệt, đó là bà Madeline Sharp. Gần nửa thế kỷ gắn bó với Việt Nam, bà đã trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào đoàn kết với nhân dân Việt Nam tại Vương quốc Anh. Không quản tuổi tác và khoảng cách địa lý, bà dành phần lớn thời gian để vận động nguồn lực, kết nối bạn bè quốc tế và lan tỏa câu chuyện về Việt Nam tới cộng đồng tại Anh quốc. Dưới sự dẫn dắt của bà, hàng loạt chương trình hỗ trợ y tế, phục hồi chức năng, chăm sóc trẻ em khuyết tật và nạn nhân chiến tranh đã được triển khai. Nhiều nghị sĩ, học giả, nhà hoạt động xã hội và các tổ chức từ thiện ở Anh đã biết đến Việt Nam thông qua những câu chuyện bà kể.

Những đóng góp bền bỉ của bà Madeline Sharp đã được Nhà nước Việt Nam ghi nhận và trao tặng bà Huân chương Hữu nghị. Nhưng phần thưởng lớn nhất đối với bà chính là sự đồng hành của các thế hệ kế tiếp trong Tổ chức MSAVLC, tiếp tục mang theo ngọn lửa nhiệt huyết, tinh thần nhân ái mà bà đã thắp lên từ nhiều thập kỷ trước để tiếp tục ủng hộ, giúp đỡ NNCĐDC Việt Nam.

Nếu bà Madeline Sharp là biểu tượng trong quá khứ, thì ông Peter Lidgard và bà Mary Lidgard chính là hiện thân sinh động cho sự tiếp nối ấy. Ông Peter vốn là một nhà giáo, sau nhiều năm giảng dạy tại Anh, ông tham gia và dần trở thành một trong những nhân tố quan trọng nhất của tổ chức MSAVLC. Với vai trò Chủ tịch, ông không chỉ điều hành hoạt động mà còn trực tiếp tham gia vận động nguồn lực, biên tập các ấn phẩm gây quỹ và kết nối các nhà tài trợ quốc tế.

Đồng hành cùng ông là bà Mary Lidgard, điều dưỡng viên giàu kinh nghiệm đã dành hơn hai thập kỷ gắn bó với các hoạt động nhân đạo tại Việt Nam. Điều khiến nhiều người cảm phục là dù các thành viên đều đã hơn 70 tuổi, họ vẫn đều đặn sang Việt Nam mỗi năm, không phải để tham dự các nghi lễ, để nhận những lời cảm ơn, mà để được nghe những câu chuyện đời thường và tận mắt chứng kiến những người được MSAVLC hỗ trợ đang sống ra sao; để bảo đảm rằng từng khoản đóng góp của các nhà hảo tâm được sử dụng hiệu quả và minh bạch. Đối với nhiều cán bộ ở Trung ương Hội và hội NNCĐDC/dioxin các địa phương, họ không còn là những vị khách quốc tế, mà là những người bạn luôn đau đáu với số phận, với nỗi đau của các NNCĐDC và luôn có mặt khi nạn nhân cần...

Từ “thương hiệu” xe lăn đến trao “cần câu” sinh kế

 Một trong những chương trình để lại dấu ấn sâu sắc, hiệu quả rõ nét trong quan hệ hợp tác giữa VAVA và MSAVLC là dự án hỗ trợ xe lăn cho NNCĐDC. Từ những chiếc xe đầu tiên được trao tặng cách đây hơn một thập kỷ, chương trình đã không ngừng được mở rộng. Hằng năm, những chuyến xe chở đầy yêu thương lại lăn bánh tới các tỉnh, thành phố trên mọi miền đất nước.

Đến nay, hơn 3.000 chiếc xe lăn, xe lắc từ chương trình hỗ trợ của MSAVLC đã được trao tận tay các NNCĐDC. Nhưng giá trị của chương trình không chỉ ở con số. Điều quan trọng hơn là hàng nghìn cuộc đời của các NNCĐDC đã được tiếp thêm động lực sống, hàng nghìn gia đình nạn nhân đã vơi bớt khó khăn, nhọc nhằn nhờ chiếc xe lăn được trao tặng.

      Một lần về địa phương, các thành viên MSAVLC đến thăm gia đình bà Nguyễn Thị Kiều, ở thôn Liên Hiệp 7, xã Hát Môn, thành phố Hà Nội. Bà Kiều sống với con gái 48 tuổi bị di chứng CĐDC từ khi sinh ra. Đôi chân bị teo yếu, khiến chị Hương, con gái bà không thể tự di chuyển. Nhiều năm liền, mỗi lần đi khám bệnh hoặc có việc phải ra khỏi nhà, gia đình đảnh phải đặt chị lên chiếc xe cải tiến để đưa đi. Đường làng gập ghềnh, nhiều ổ gà, những ngày mưa lầy lội thì hành trình ấy càng thêm nhọc nhằn. Từ khi nhận được chiếc xe lăn từ chương trình hỗ trợ của MSAVLC và VAVA, cuộc sống của chị Hương thực sự thay đổi. Từ chỗ chỉ quanh quẩn trong nhà, chị có thể tự ra sân ngồi hóng mát, tham gia các buổi sinh hoạt thôn xóm và thuận tiện hơn trong những lần đến cơ sở y tế; người chăm sóc chị cũng bớt đi nặng nhọc cả về sức lực lẫn thời gian.

Từ khi có chiếc xe lăn do Tổ chức MSAVLC trao tặng, gia đình bà Kiều không phải dùng xe cải tiến để giúp chị Hương di chuyển nữa.

Khi nghe câu chuyện ấy, nhiều thành viên trong đoàn MSAVLC đã lặng đi. Họ hiểu rằng đôi khi một sự hỗ trợ dù nhỏ lại có thể tạo nên những thay đổi lớn trong cuộc sống của một con người. Và đó cũng chính là lý do khiến họ tiếp tục kiên trì với chương trình hỗ trợ xe lăn suốt nhiều năm qua.

Nếu những chiếc xe lăn giúp nạn nhân di chuyển và sinh hoạt dễ dàng hơn thì các chương trình hỗ trợ sinh kế lại mang đến cơ hội để các NNCĐDC thêm tự tin vươn lên trong cuộc sống. Cựu chiến binh Vũ Đức Thịnh, sinh năm 1947, ở phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình là NNCĐDC và 4 con của ông bị di chứng CĐDC; khả năng nhận thức và lao động bị hạn chế; thậm chí mọi sinh hoạt và công việc hằng ngày đều phải có sự hướng dẫn, giám sát của người cha.

Từ nguồn vốn hỗ trợ sinh kế của MSAVLC thông qua VAVA, gia đình ông đã phát triển mô hình chăn nuôi gà tại nhà. Hằng ngày, ông và các con cho gà ăn, vệ sinh chuồng trại, thu gom trứng; vừa tăng thêm thu nhập cho gia đình, đồng thời còn giúp các con ông rèn luyện khả năng lao động và thấy được thành quả.

 Đoàn MSAVLC với cựu chiến binh Vũ Đức Thịnh, người được hỗ trợ vốn để nuôi gà.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng hậu quả của CĐDC ở Việt Nam vẫn rất nặng nề và lâu dài. Những năm gần đây, MSAVLC không chỉ hỗ trợ phương tiện đi lại, thiết bị y tế, mà chú trọng triển khai các chương trình hỗ trợ sinh kế cho các gia đình nạn nhân có khả năng lao động. Tại nhiều địa phương, nguồn vốn hỗ trợ đã được sử dụng để phát triển chăn nuôi, sản xuất nhỏ hoặc phát triển mô hình kinh tế gia đình phù hợp. Những khoản hỗ trợ tuy không lớn, nhưng đã giúp nhiều gia đình có thêm thu nhập, từng bước ổn định cuộc sống, vươn lên hòa nhập cộng đồng.

Tiếp tục lan tỏa, kết nối nhịp cầu nhân ái

Mỗi lần trở về Anh, các thành viên MSAVLC lại mang theo những câu chuyện cảm động từ Việt Nam. Đó là câu chuyện về những ông bố, bà mẹ hàng chục năm ròng rã chăm sóc, nuôi dưỡng các con là NNCĐDC; là những cựu chiến binh và con, cháu họ vẫn hằng ngày, hàng giờ chống chọi với bệnh tật, di chứng da cam...Những câu chuyện ấy được kể lại trong các cuộc gặp gỡ cộng đồng, các bản tin gây quỹ, các cuộc hội thảo và  hoạt động vận động xã hội. Nhờ vậy, ngày càng có nhiều người dân Anh hiểu hơn về hậu quả lâu dài của chiến tranh hóa học tại Việt Nam và tuyên truyền, vận động ủng hộ NNCĐDC Việt Nam.

Năm 2026 đánh dấu 65 năm thảm họa da cam tại Việt Nam (10/8/1961-10/8/2026). 65 năm đã qua, niều vết thương chiến tranh đã lành, nhưng vết thương da cam, nỗi đau da cam vẫn còn đó, vẫn hiện hữu trong hàng triệu gia đình và NNCĐDC Việt Nam. Bởi vậy, hành trình hỗ trợ NNCĐDC vẫn rất cần sự chung tay của cộng đồng trong nước và quốc tế. Trong hành trình ấy, MSAVLC trở thành một biểu tượng đẹp của tình đoàn kết quốc tế và hoạt động đối ngoại nhân dân. Tình hữu nghị được xây dựng bằng sự sẻ chia và lòng nhân ái sẽ mãi được khắc ghi qua ánh mắt, nụ cười của các NNCĐDC được nhận hỗ trợ; qua những chuyến đi không quản tuổi tác của các thành viên MSAVLC và qua những cái bắt tay giữa những người không cùng ngôn ngữ, cách xa nhau hàng vạn dặm, nhưng lại chung nhịp đập trái tim của lòng nhân ái.

 Đó cũng chính là câu chuyện mà những người bạn từ xứ sở sương mù đã và đang viết nên trên đất nước Việt Nam suốt hơn sáu thập kỷ qua. Một câu chuyện đẹp về tình người, tình hữu nghị bền chặt, thủy chung trong hành trình kết nối yêu thương, chung tay xoa dịu nỗi đau da cam ở Việt Nam ./.